HANDBOUND AT THE
"NIVERSITY OF TORONTO PRESS 1
URKUNDEN UND AKTEN
OD DER
'"^'^^f STADT STMSSBURG
I O / I
'' HERAUSGEGEBEN
MIT UNTERSTÜTZUNG DER LANDES- UND DER STADTVERWALTUNG.
ERSTE ABTHEILUNG
URKUNDENBUGH DER STADT STRASSBURG.
STRASSBURG
UNIVERSITÄTS- BUCHDRUCKEREI VON ,T. H. ED. HEITZ (HEITZ & MÜNDEL).
1886.
URKUNDENBLCII
mi\
STADT STlUSSmiRG.
ZWEITER BAND
POLITISCHE URKUNDEN VON |-2(j() IUS 13:]2
BKAI'.IiFinT
VON
WILHELM WIEGAND.
STRA8SBLRG
VEHL\G VON RAUL J. THÜBNEH. t886.
i,
EINLEITUNG.
Vebir den Zeitraum, welchen dieser Jiii,i,i Iheilung und das ihm zufallende Material ist in <!■ : ^ ,
bereits das Erforderliche hemerkl worden. Für die Ke*ntniß ä«r potUi4ckem /ieziehungen, welche Slraßburg mit dem Reich, der Curie vnd ieu benMckharlem Gewalten verbanden, und für die Benrtkeiitmff de* Binßneeee, weleAen die geiet- lichen Körperschaften auf das städtische Leben noAmen, bilden die hier terebuften Urkunden eine besonders ergiebig fließende Quelle. So sind die Akten ßber dem großen 6'treit der Predigerbrüder mit der Stadt ans den Jahren 12S7—t29(t kier zum ersten Male tollstiindig gegeben und für die Fehden, Verträge nnd Bindnisse Straßburgs, die das Gebiet vom Mittelrkein bis tum Fuß der Alpen maqnnnf«. sind nicht minder sahireiche urhundliche Belege mitgetheilt.
Von den Grundsätzen der Textbekanälung, »ie sie /Ur den ersten Band tmf- gestellt wurden, ist nicht abgewichen, nur die Siegel ksben eine simgekendere Berücksichtigung erfahren. Die archicalische Ausbeute indeß umr unglsidk rtisier. Stellte sich dort noch das Zahlencerhältniß der unfsimeklen SUeks m den gedruckten etwa wie 0 : II, so hat sich dasselbe kier su 9 : 4 tersekoben; bUdeten dort die Fälle, in denen jede handschriftliche Vorlage fehlte und frikere Drucke zu Grunde gelegt werden mußten, noAetu den sechsten Tkeü des fmuen Materials, so haben sie sich hier auf den dreißigsten Theü termindert. Von dem 530 L'r- kumlen des Sandes, tu denen noch 112 in den Anmerkunfen mUerfebrmekte kinsa- treten, waren bisher 308 noch nickt terßfentlickt. aucA von den 162 sekon frÜer gedruckten Stücken konnten 6t nach besserer Vorlage, sameist nack dem Original initget heilt werden. Das oft gepriesene glickhehe Oesehieh, das die Straßhargrr Arckive bacahrt hat, offenbart sich auck kier. Bs aar bei 472 Sticken mdghfi. nock auf das Original zurücktugeken. 77 Urkunden sind im RegestenfOrm gegehen worden, tor Allem die zaklreicken Ablaßbriefe fir die Straßburger Bircken.
VI EINLEITUNG.
Für diesen Band haben in erster Linie das Straßhurger Stadt-Archiv, das Bezirks- Archiv des Unter-Elsaß und das Thomas-Archiv beigesteuert, bedeutend weniger lieferten das Hospital- und Frauenhaus- Archiv. Von den auswärtigen Archiven sind das Reichs- Archiv zu München, das Qeneral-Landes-Archiv zu Karlsruhe, das Fürstlich-FürstenbergiscJie Archiv zu Donaueschingen, die Gantons- Archive von Bern, St. Gallen, Luzern und Zürich, die städtischen Archive von Colmar, Frankfurt , Freiburg, Hag enau , Luzern, Speyer und Worms mit kleinern Beiträgen betheiligt, ebenso die Universitäts- Bibliothek zu Heidelberg. Ben Vorständen und Beamten aller dieser Institute sowie der Kaiserlichen Universitäts- und Landes-Bibliothek spreche ich für die allzeit bereitioillige Unterstützung meiner Arbeit meinen besten Dank aus.
Nur zum Theil war es möglich, den in der Bibliothek des Benedictiner-Stifls zu Melk al Donati wiedergefimdenen Codex des Straßburger Domcapitels, der von verschiedenen Händen des 13^" und 14'"" JahrMmderts geschrieben, von Grandidier als über regulae citirt wird und den ich an anderm Orte ausführlicher zu beschreiben gedenke, für diesen Band noch auszunutzen, für die Nachträge dagegen wird er die toerthvollste Quelle bilden. Dem Bibliothekar H. Pater S tauf er fühle ich mich für die freundliche selbstlose Art, in der er den Codex und seine Abschrift desselben unserm Unternehmen zur Verfügung stellte, zu besonders herzlichem Dank verpflichtet, nicht minder den ehemaligen und jetzigen Mitarbeitern der Commission, den Herren Dr. Baltzer, Schiilte und Wolfram, die mir theils bei den Vorarbeiten, theils bei der Drucklegung vielfache und ersprießliche Hilfe geleistet haben.
Wenn dieser Band später erscheint, als zu erwarten stand, so tragen inzwischen übernommene Amtsverpflichtungen an der Verzögerung Schuld. Der vierte Band wird dagegen bald folgen. Er bi'ingt die stadtrechtliclien Aufzeichmmgen aus der Zeit von 1260 — 1332, die Nachträge zu den Bänden I-III und die Personen- und. Sachregister für die Bände II-IV, deren Zusammenfassung icegen ihres gleich- artigen Inlialts aus der gleichen Zeitperiode vortheilhaft erschien.
Straßbxirg, Pßngsten 1886.
WILHELM WIEGAND.
POLITISCHE UHKUNMtEN.
I. DU Augustiner verpflichten sich, einem Sekiedupruek ther ikr VerkitltHiß zum St. 'fhomascapitel sich unbedingt tu unterwerfen. iifÜO Deeember 17.
Noa prior ccteriquu fralrc» hereinitariiiii ordinis sancli Augustini extra noroa ArgtMilineusiü civitatis cuintnurantcs nutiini vhhh vulumus preseolibiu el postem,
t, (|iio(l cum introäseiiius parrucliiiiin suiicte Aiirelie extra iiiuro<i civilalia iirefalc, perti- iH'iitem in tempunilihii.s nd cccicsiam sancti Tlioine Argetitiiuinsctn, et ex huc orta esset questio inler capitulum ojusdciii (•ccl«'^ie et tios, landeni iit quieli nmtrr i*on- stiltiinuä niesseinqiic dürnini quiuitnin in iiubis est in |>acc peragamtis, tres viros pruvidus et discrelos dt> (■a|>itulü prcdiclu. decanuin videlicet, dominum Jobannem dictum
ii> Nütarium ot iniigistniin (^unradiiin dii-tiun Lielhreciii arbitr ' - ol mediatores,
proiiiitlenles per slii>uIaoiontMn sollfinpnt'in nos riiUiin et j;! utros, facturoa
et rccepturos ac obscrvattiros, quidquid i>er eosdcm in cousoieni-ia ipaorum pronuo- cialiim fueril ac ordinatum'. et ad oninia et aingula, que iidem ordiDaveriot ac stattierini, (ideliter et sine dolü observanda obligaiuus nos el succeaaores nostroc
1» presenti scripto, jitrumenlu priuris nostri in animas nostras super hoc prestito de nostra vohintatc el niandatu adicientes * , ut si contra ea , que ordinata el statuta fnerint ab eisdeni, venire presumpserimus, volumua, ut non obstantibus ipsis^ pri^n- logiis quihusiMuupic , cpiibus nos quoad presens negucium rrnunriamus , dominum uosler el venerahilis jtnler rpiscopiis Argentincnsis in nos feral cxcommunicationis
«> sonlenciuni et nichiloniinus demuliri t'aoiat , quidquid in domo nostra predicla {misI denunciacionein uovi opcris nobis factani ex parte capituli predicli exlilil super- t-diticutiini, et alias procedat per sc vel per alios contra nos, quemadmodum corain jiulii-(> (luiniiii ciislüdis Argcnlinensis füret piocedcndum. f' ({uoque in bac
parle oniiii juris bouelicio coinniiiui vel privatu et principi ..: legnim restita-
•»> ciunis buueficio et litteris in bac causa ini}M>trHlis seu in postenim a Dobis t«1 ({uucunquc alio impetrandis, eeiamsi motu proprio domini papc in boc negociu coilale iioliis fnerint vel concesse. cgo j)riür de vohiutatc et consensu fralnim mcorum prediclorum laclis sacrosanctis ewangelüs jnro nn- ijwiw.j..- fr .ir..^ ,vr..^.M,i..^ ..( fiiiuroa
•) T (I r « tudkiralw. b) T i bmum.
> Ver^l. Hr. 33 »nd Ch. SdmM UM dm cHap lU *. Tkom jt Mi Sir. II.
2 1266 — 1267
ratum habiluros omnia et singula preuolala. prior quoque et priores, qui pro tem- pore fuerint ab ipsis fralribus sen quocunque alio monaslerio ipsorum fralrum inslilutus vel insliluli, mox cum insliluti fuerint, de prediclis observandis corporale facient jurameutum in animas fratrum et suam. et in evidcnciam premissorum presentes lilteras sigillo venerabilis patris et domini uoslri opiscopi Argenlinensis et b noslro capilulo eidem" Iradimus consignatas faciemusque et procurabimus omnia et singula supradicla et que ab ipsis medialoribus ordinata fuerint et statuta communiter vel divisim ac in scriplis redacta, per nostri ordinis provincialem "^ confirmari sigil- loque ejusdem communiri. actum et datum anno domini 1266, 16 kalendas jauuarii.
T aus Straßb. T1u»n. A. Registrande A fol. 9. lo
T 1 cdl. ibid. Registrande D fol. 33 cop. mh. sec. XIV. Bas Blatt hat durch Feuer stark gelitten.
2. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet, daß sich die Reverbrüder mit dem Capitel von Jung St. Peter über ihre Niederlassung im Pfarr Sprengel desselben vereinbart haben. 1267 Januar 18. is
Nos . . H[einricus] dei gratia Argenlinensis episcopus universis Christi fidelibus lam presentibus quam futuris hujus littere inspecloribus volumus esse notum, quod cum . . prior et fratres de penitentia Jesu Christi Oratorium in parrochia ecclesie sancti Petri extra muros Argentincnses construendi ' desiderium habuissent , Iran- quillitati sue animarumque saluti prospicicntes, ul in dicta parrochia sine prejudicio . . -" custodis et capiluli sancti Petri predicti stare possint et debeanl, cum eisdem . . cuslode et capilulo accedcnte nostro conscnsu et auctorilate amicabiliter convenerunt in hunc modum, quod iidem prior et fratres nunc in parrochia prefala Oratorium erigentes eorumque successores in posterum medielatem omnium oblationum in oralorio prefato provenientium sive in cypo sive in pixide seu eciam mauuum receplione, si" forte «s continget eos in posterum mann recipere , dabunt in perpetuum custodi, qui pro tempore fuerit, et capilulo supradiclo, quibus custodi scilicet et capitulo eadem porlio cedet libere et absolute, preterea iidem prior et fratres nuUum de parrochianis ecclesie sancti Petri recipient ad sepulturam. insuper si prefatos fratres super- ediiicando contigerit occupare possessiones dicto custodi decimales sive aliqua predia so prefatc parrochie conparaverint vel jam conpararunt, hoc facient ita, quod ipsi custodi, qui pro tempore fuerit, in hujusmodi dccimis nullum prejudicium generelur ; sed hujusmodi decime solvende de posscssionibus sie conparatis ab eis vel eciam con- parandis estimabuntur et solventur ad arbitrium boni viri. dabunl eciam custodi, qui pro tempore fuerit, medielatem omnium eorum tarn in magnis quam in parvis, que 35
a) T rej). eidem. h) T 1 vincialem.
' Aus einer Vorsucdnotiz dieser Urkunde, von einer Hand des 14. Jahrh. geschrieben, die besagt : fnndacio oratorii fratrum de penitentia Jesu Ciiristi, quod est ecclesia omnium sanctorum, geht Jiervor, daß daraus S2>üter das Bethaus Allerheiligen entstand. Vcrgl. Grandidier Oeurr. iiied. IV. 10:S.
1267 3
i|i.sis occiisiorit; Irsliiiiiciituriuii li-^uloriiiii ri-iiiedioriiiu vct uli ^tqu« modo
uliveiiieiil in piirrorliiü diele ccclcüiu saiicli I'eiri vi dr; iwrnK-lu.i •• ^» loctnonite.
ad lioniiii ila(|iu; uh.servulionein arliculoruiu oiniiiuiu cl Hiii(^ii!oniiii nu« humilis prior Iraler .liicobu.s cl f'rtilrcs duinus prefalc iios prescoti acriplo (idcliler rt lagaliUr
& (il)li^uiiiu.s rctiiiiiciiuile.s pro nubix nuHlrisque succctüioribiu univentis in omnÜMis Jam (lic.lis uiiiiii juris aiixilio comiiiiitii vcl privalu cl »[Mjcinliler in intcgruin rcsUlaUonis liciicficiu cl lilliTis iii{iclruli.s in conlruriuni uc in iKwlurum o quocunqoe inpetnodii, et si iniHilrulc funriiil vel motu proprio .i sede uposlolica vel legato sedi« ejusdem vel oiiundu nobis concessc fucriul, nos prior el fralres cl proviocialia noster
III n(>i|iiii(|iiinii (MS ulenuir. cl .si u nobis priorc el rratribus s4-u qiMx-unque alio itie- ccssurc uoälro vcI eciuin u proviuciuii noslro quicquiitn in coulrarimn faclum fueril, cxlunc CO ipso pcrsone noslrc »nul suspenst- cl locu8 iioslcr intcrdictus. quaa peo«» sponlc eleginius iu oos el ciigimus per presenles uos usquc ad Mlisraclionem ooodig- num cl dcliiUnn ligutiirus. in qiiibns si per iinnum quod absil exUterimiis pcrttnacrs.
I , cxiiuic uruluritiin noslrum conslnicluni jatn cl quicqnid supcrcilificalum fucrit, ad tnoot- lioncm docani ecclcsie sancti IVlri, qui pro letn[>ore fueril, {*cr nosmcl i|K»u« infra octo dies dcmoliclur, nobis aulcm id Taccre ncgligcntibus per ca])iluhiin dcrooliclur preno- liiliiin. in oinnibns supruscriplis subicimus nos prior cl fralres jurisdiclioni doaiini noslri cpiscopi Argenlincnsis cl ejus, qni pro letnjKtrc regimcn ' ril ccclesie
"> .\rgcntiucnsi.s. el quantuai ud omnia et singula supruscripla renu .i^ omnibus
privilcgiis cxcmptionis el aliis nobis concessis a sede aposlolica scu aliuodc vd in postcrum conccdendis. uos fralcr Jacobus prior el fralres domus aotcdirle lactis sacrosnnclis cwimgcliis oinnia et singula suprnsc'ripta juraniento nos uoslroaque siiccessorcs in poslcruin .servuluros cl obscrvaturos iironiiltimus toiiler, quod nobis
.'.-. priore nunc ccdenle vel dcccdcnle , quicuuque in |K)sleruni dicli loci prior fueril. id ipsuni pro sc cl frutribus donius jurubil se servalurum ut est prctar-lum. dos criuin prei)osilns dccanus cl ca]>iluluin ncoDon cuslos ccclesie predicle promilümus sine ddld et fVaudc, quo<l omnia et singula ]ircmis>a diclis frotrili .'■ successoribus
scrvahiuuis bona lidc, nos el noslros sucrcssorcs ud lict j. obliganlcs. el
K> in ovidcnliain nc pleuuin probolioneni preniissorum prescns est litlera ooosrripia ac vencrobilis putris ac domini nostri cpiscopi Argcnlinensis el capiluli dide eodesie sancti Petri nccnon provincinlis nc prioris el conventus '1 ' nira sigillonitn
inuiiiminc roburatu. nos II|einricus| dci gralia cpiscopu.-. j .v,..- ai teslimoDium
preniissorum. quia coram nobis cl noslra uuclorilale acta sunt, sigillum ooNtram
:<■• iina cum sigillis prcdictis duximus presenlibus appcndcnduni. anno domini 1267. 15 kalendas febmarii.
U (iiii« Striißb. 7}r.-.-.l. U fnsc. 4713 or. mb. c. 5 tif. pettd ^titrmm l simi die Sityel com l'rior tmd CofiMiil 4er JlMwrftrMri
4 1267
3. Bischof Heinrich, und die Stadt Straßburg verbürgen sich Reinmar Schaub und Genossen für einen bis zum Ablauf der Osterwoche währenden Waffenstillstand mit Nicolaus Zorn und seinem Anhang. 1267 Februar 1.
Wir Ileinricli von goUes gnaden der bischof von Strasburg, Johannes der meistere, der rat unde die gemeinde von Strazburg tünt kunt allen den , die disen s brief gesehenl oder gehörenl, daz wir ein fride hant gegeben vur hern Niclawesun den Zorn und sine brüdere und vur alle ir friunl und alle Slrazburgere hern Reimare Schöbe und sinen bruderen und allen irn friunden und allen hörn Reimars sunes friunden uzsewendig den Biergcsscren alleine vons nu der liehtmes unce üzgander Fohraar i und olislervvoclien noch hiure also : swie dirre fride an hern Reimare Schöbe oder sinen lo '"' ' bruderen oder keime sinen friunde oder sins sunes friunde uzsewendig den Bier- gesseren gebrochen wurt von hern Zorne oder sinen bruderen oder keime sinen friunde oder von keime Slrazburgere, das sin wir schuldig abe zu tonne, swenne wir dez gemant werdenl in den nehislen siben nahten von hern Reimare Schöbe oder sinen bruderen. were aber daz ein raissehel wurde, daz her Reimar Schob is und sine brudere oder ir friunl jehenl, daz dirre fride gebrochen were und her Zorn und sine friund jehenl, daz er nihl gebrochen were, derubere ist kosen unsere lierre bischof Heinrich von Strazburg und her Burcarl Murnhart und her Rudolf von Vegersheim. swa die drie kiesent oder zwene undere in , daz der fride gebrochen si, da sol maus besseren, gal aber under den drien dukeinre abe, da sei man ein «o anderen nenien an sine stal, der also gemeine si als er. daz aber dis stete blibe, derumbe henken wir unsere ingesigele an disen brief zeirae Urkunde. dis bischach von goltes geburle lusent jar zweihundert und siben und sehcig jar an der liehtmes abende ' .
S am Straßb. St. A. AA art. 139,') or. mb. c. 2 sig. pend. quorwn 1 delaps. Das noch 2s hängende Straßburger Batftssiegel ist zerbrochen.
4. Rudolf und sein Bruder, Herren von Fleckenstein, verpflichten sich der Stadt Straßburg gegenüber zum Ersatz des Schadens, den Walther Kaltesche und seine Söhne ihr während des Waffenstillstandes zufügen möchten. 1267 April 6.
Viris laudabilibus dignisque omni honore amicis suis karissimis magislro consu- ao
libus universisque civibus Argenlinensibus Ruodolfus et fraler domini de Fleckinstein
obsequiosam ad omnia voluulatem cum continua dilectionc. super co quod treuge
April io ad qualuordecim dies posl diem pasce inier vos ex una parte et virum nobilema
'W[alterum] Kalteschinn et suos filios ex altera parte sunt facte*, vos cire volumus,
a) 8 noblem.
S5
1 In einer Urkunde von gleichem Wortlaut, 1367 Januar 37 (an deme nehisten tunrestage vor der liehtmes) verbürgen sich Bischof Heinrich, Burcliard von Hohenstein. Burchard Mumluird und Günther der Burggraf von Osthofen Nicolaus Zorn, seinen Brüdern, Freienden xmd edlen Straßburgern für den Waffenstillstand. Straßb. St. A. ibid. or. mb. c. 5 sig. pend., guorum 4 delapsa.
2 Vergl. ÜB. I, 456 nr. 603. Der dort bis zur Hylarienoctav laufende Waffenstillstand währte k wohl bis zum 30. Januar 1367, da die Urkunde ein Jahr später zu setzen sein dürfte.
1267 5
qiiod ornno (Inmptiiim, (\iu>A dicttifi Knitosch vd sui filit infra dictum tenninum <rl fiicliis a trciif;tis voIjjh iiitiilr>ri(it, vohJH enKnidahimiift. nd quod nos per preseos obli- gniiiiis. (Iiiliim ferin qnarla ante palnias anno dotnini I2(i7.
>S" aut Strafih. St. A. Verurhl ranzIri-Oew. Torp, K Ud. 17 or «Ar ny prml !'#« 'Irr * Legend« dt» UeilertiegrU noch erkennbar H . . o<l . i «!<■ VI «-m
T). /{urchard virn Qeroldseck verbürgt »ick für dex \ValftnMlUltlt»'t ztritrkfn den Straßhur ger Hiirgeru und Konrad ton Hausbergen. 1207 April 11
Novcrint iinivcrsi, quod nos üurcurdus dominus de GerollMcke prewnti Kripio proniilliinns, nos treugas inier Heinbuldum dictum Licbcncelier. Sifridum dictum
I» Ki-gelin et univcrsos cives Argentinenscs ex una parte et dominum CAnradnm mililem de HüzlH;rg(>n siiosqtio fniilorcs univcrsos ex parte Minlulos alt '"''■■ pro
ipso dominu (lunrado cunclis<pif! suis faulorihus usquc ad qu..... po»l
puscliu ppüxiinuni observare. et si quid contra dictos cives mcdio lempor« es part<- alteni Tueril in contrariuni atlotnplatum, hoc promiltimus emendnrc presentibus sigiilo
\!> nostro in lestinionium roboralis. datum anno domini 1207 in crastino palmsrum
M au* München, li. A. tlabol-Stift. or mb. c. »ig. pemd. lauo.
6. Das Cislerciftiserklosler Hohenforst teriichtet der Stadl lUnMmrg gtgntAher auf allen Schadenersatz. 1207 Juni 21.
Nos abhas et conventus Alte Silve Tullensis dyoceais ontinis Cistcrciensi;« noiuro facimus omnil)Us prcsenlem lilteram inspecluris, quod nos omne dampnum. quod SJislinniimis in giu'rni g«'nernli in tempore vcnerabilis domini episr ■ \- ------ ^
Wullori hone niemoric in provincia Alsalie, relaxavimus et rtdaxi
gcntincnsibus ad ipsonim pclicionem. rcnuntiamus eliam omnibus actionihus, qua»
bnlM>re }K>8Scmus vel possinn<is in cives predictos occasionc dampni nobis illali sei-
»ft licet de viginli Iriltus carriiiis vini in villa Dorolfesheim et de r^ Aclicnlieim ' . et hoc fecimus ex cons<*nsu et Iwnu voiuntate vcncraln Theoloci, sul) cujus rcginiinc suiniis ol prot«M'tiono. in cujus rei lo>i loni lilteram sigillo nostro et sigillo reverendi patris noslri abbatis Tbcoloci anicdicti prcdictis civibus Iradidinius commiuiilam. dalum et actum die sancti Alttani mar-
1" lyris nnno dumini 12(17.
iV (iiM StraM. St. A. AA nit. 1 '■ ' ■ r n>l. , 3 »ig. pcml
7. Otto ton Ochsenstein quiltirt der Stadt Straßbmrg ihn Zaklnng t«m §*-
ichvldetem Silber vud Ersatz seiner verlorenen Pferd«. 1207 Juni 24.
leb Otto von Obsenstein lö kunl allen den, die dison brief gesehent o«ler g«*- ■•» hArenl, duz icb vurgilie 6irenlicbc au discn brieve, das micb die bürgere von Slras-
■) S ficUl «Urftttirithn MM jhitktr Huti.
» Vergl. Man Oerm. SS. AK//, 108
6 1267
bürg gütliche gewerl hanl alles dcz Silbers, da/, sie mir schuldig warenl umbc das, daz ich in irre helfe was in deme urluge, das bischof Wallere mit in bette', ich gihe och, daz sie mir vergolten hanl alle die ros, die ich in irre lielfe verloren habe, und la sie lidig bede umbc das silbere und och umbc die res. daz aber dis iemerme werlich si, derumbe henk ich min ingesigelc an disen brief zeime Urkunde. dis bischach von gottes geburte tusent jar zweihundert und siben und sehcig jar amme sunegilit tage.
S aus Straßb. St. A. AA art. 1394 or. mb. c. sig. pend.
Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 59 *> ibid. in der Alsatin lii7ij S. 255.
8. 'WerH/ierus Magunline sedis archiepiscopus sacri imperii per Germaniam ar- lo chicancellarius omnibus fidelibus per provinciam Magunlinam constilutis, qui fralri- bus heremilis ordinis sancli Augustini ad consumacionem edificiorum suorum in Ar- gentina manum porrexerint adjutricem ac nichilominus eis, qui in festivilatibus bealo virginis et sancli Auguslini ad eorum ecclesiam acccsserint, quadraginla dies de injuncla penilencia relaxal ; ilem ratificat indulgencias sufl'ragancorum benefac- i'' toribus datas. «cupientes quoslibcl in Christo», dalum Magunlie anno domini 1267, 6 idus julii. 1267 Juli 10 Mainz.
T aus Straßb. TItom. A. Angustincr lad. 10 or. mb. c. sig. pend. Erwähnt in ÜB. I, 463 Anm. 2.
9. Arnold Kind und Hartmann von Erskin beurkunden einen mil der Stadt 20 Straßburg geschlossenen bis Maria Himmelfahrt laufenden Waffenstillstand . I'^i;7 Juli 18.
Ego Arnoldus Puer et ego Ilartniannus de Ersthein militcs notum facimus uni- versis, nos treugus fccisse cum . . magistro consulibus et universis civibus Argcn- Awjust IS linensibus abhinc usque ad assumptionem bealc virginis et per totam illam diem 2.5 presenlis anni per nos et nostros inviolabililer observandas. datum et actum anno domini 12G7 feria 2 post Margarete.
S aus Straßb. St. A. Verschl, Canzlei-Gew. Corp. K lad 17 or. mb. c. 3 sig. pend., quorum 1 delaps. Erhalten das Siegel Arnold Kinds.
10. Konrad von. Lichtenberg Sänger des Straßburger Bomcapitels verbürgt sich 30 für den zwischen den Herren von Ettendorf und der Stadt Straßburg bis Maria Geburt laufenden Waffenstillstand. 1267 Juli 25.
Nos Conradus de Lietenberc cantor ecclesie Argenlinensis universis presencium inspectoribus volumus esse notum, quod nos inter viros nobiles Fridericum et Eber-
' Vergl. die Quittungen ÜB. I, 411 nr. 539 imd 436 nr. 573.
1267 7
iiurdiiiii (luiiiiiio.-H de KUiidurl el huoh l-x iitiu cl uuui-rnitat' n Argenlincasiuin
(;x piirte (illrra iiiviuluhililer" treugas ubhiiic intqui- ud iiui.wi..(. m Ijeal« virKioü |ire8enlis (iiiiii et per tutuiti iiluiii diutii ubservabitnu». i-l »i quid lucdiu tviii|iore |mt (lietoH iiobiles vcl siius in coiilrtirium fitcril ulleinplulum, hoc civibuM anledictü pn>> iiiittiinuN eniuiidure, sigillutn noMtnini prcsi-iili »M:ri|ilo in Uitlitiiuiiiuin a|>(H>o<ipiilc8. iicliiiii et (liiliiiii iiiiiio doiiiiiii r^(!7 in lealu Ijeali Jacohi a|MittUj|i.
S auH Straßli. St. A. AA nrt. 1906 vr. mb. e. »ig. pcitJ.
II. Wal Ulf)- k'itllesc/ie schließt für sich und Meine» Ankang Frieden mit der
.Stadt Slraniiurij. WHi ip,;,t,f f.'
I l'h Wullher der Kallcschc tti kunt allen den, die disen brief gejtebcnt oder ge-
liun iil, du/, ich vur mich und miiic sünc und vür hem Itüdulphcn von I ' lingcu und hern Ollen von Itrunershcim und vur alle inine rrünl nazeweiKu^ »i-u i'forren hin versünol lülerliche niil den hurgcrn algeu)e)iie von Strasburg, und haut die bürgere und ich iewederthiilhen varn verifla, swas schaden wir iewedersile eo-
■ '• ander heltcnl gelän. und cnsol ich noch minc frünt uszcwcndig den Iforren den Inirgern von Slrnzliurg umbe diso gelAl nieuier leil noch sehn ' t'in. ich laioi-
("h;1i die bürgen lidig. die gegen mir hufl wurcnl umbe daz .«ri. :. . _ ich uf IcK.. gehebet, und daz diz slelc blil>e, derumbe i.sl mins herren ingesigel von Hecken- an disen brief gehcncket zeimc Urkunde und begnüget mich dez wul. diz gpflchach
t» von güUcN geliurle tuscnl jar zweihundert jar und sylien und aehlxig jar au dem l'riliig \'"- '!■■!■ i-rrcii iii<"< ''
Htruab. St. A Uiiuflmrli .\ fol 25r>".
12. yjie 'StaiH LhILuU ersuchl die Stadt A// lufemnf de*
\„,hhi<^<-^ , ;.,, V fiiir,,!,.,- /,',;,•, „,y i'>i;~ v,. ,/,-.„/
i'rudenlibuä virii^ el äui» plurimum dilecliä nuigislri.s judicilius et ' l.ilis .\rgouline mngislri villicus scahiiii jnrali el lolum commune <i- ' euui dileclione siilulein. cum quiilam concivis nosler l^KKÜensis i ., dictus Werikcaz apud vus decesscrit, cujus bona que secum habebal y>- mini sequestrasse in hoc sagaciler operanles, ut ipsa bona reddorelis ei cui drbentur. liMiore presencium lillenirum duxiuujs vos i ' ■<, ul Iwna ipsa secure el sine
ditllcullalc (|ualibel deliberelis Theoderico til. , i ierici de sancto Mauro vel Jobanni
diclo Ic Flomenk scituri ccrtissime, quod convocatis corani nobis hercdibus dicii I<]gidii ipsi bona prodicln libere qnillaverinl coram nobis, ut st ca allen prediclorum deliheraveritis , inde quitli et liheri erilis in |ier])eluum iwun Itdc. et ut litleris presenlihus tidem adhibealis pleuiorem, ipsas lilleras sigillo civitatis nosire Lcodiciuis
*J a invioloMlitrr < ' v<»/. b) S Ml imn Mlaf ««r 4ar «nm ■•• it» •■«•
tian- tjKitrrH ii ftfl.
8 1267
duximus roborandas. datum Leodii anno doniini 1267 in vigilia nativilatis beate Marie virginis.
M am München. R. A. Habel-Stift. or. mh. c. sig. pend. mutil.
13. J)ie Stadl Rheiuaii schließt mit der Stadt Slraßburg einen Vertrag über Belangung von Schuldnern. 1207 September 23. 6
Nos . . scultetus consules et univcrsilas civium in Rinaugia nolum facimus universis, quod nos cum. . magistro consulibus el universilale civium Argenliuensium convenimus in hiinc niodum, quod nee nos ipsorum coucives nee ipsi nostros coneives aliquateuus oceupabimus super debitis quibuscunque, nisi tunc aliquis sil principalis debiler vel de manu sua fidejusseril pro allere vel in altera civitalum querelanli fuerit juslioia lo denegata. in quibus Iribus casibus occupaliones esse licilas deceraimus elcensemus. ad lestiraonium autem premissorum prefatis eivibus Argenlinensibus sigillo nostro September i9 presentcs litleras tradimus communitas, quas a feslo beati Micbabclis nunc inslanli elapso biennio nullas vires volumus oblinere. datum feria 6 proxima ante festum beati Michahelis predictum anno domini 1267. is
S aus Slraßb. St. A. Verschl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 16 or. mh. c. sig. pend. Ziemlich
erfuütenes Siegel der Stadt Bheinau. Gedruckt axis dem Briefbnch A fol. 227 ^ ibid. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 182
nr. 2 = LaguiUe pr. p. 46 ; Schöpflin Als. dipl. I, 458 nr. 644.
14. Oernand Burggraf von Wärth verzichtet der Stadt Straßburg gegenüber au auf alle Forderungen betreffend den Tod und die Gefangennahme seiner Verwandten. 1207 October 9.
Nos Gernandus burgravius Werdensis universis ac singulis nolum facimus, quod nos omni actioni ac iupeticioni nobis conpelenü conlra cives Argenlinenses de morle dilecti fratris nostri Johanuis ab ipsis in conflictu interfecti ' el de captivitale Be'rloldi, » qua dicti Argenlinenses ipsum delinuere captivum*, rcnunciavimus excluso omni malo ingenio, piiro corde relinquentes ipsos super prediclis liberos et solulos ita, quod quantum ad personam uoslram ipsis eivibus super isto" formidandum non est aliquid vel limendum. promillimus eciam absque omni malo ingenio , quod ipsis nunquam super facto hujusmodi malum aliquod procurabiraus aul procurari faciemus. so in quorum omnium prolestacionem sigillum uostrum presentibus est appensum. datum anno domini 1267 in die beali Dyonisii et sociorum ejus.
iS' aus Straßb. St. A. AA art 1.394 or. mh. c. sig. jjcwJ. Gut erhaltenes dreieckiges Siegel
mit der Legende s. Geruandi burcgravii Werdensis. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 246 " ibid. bei Wencker Appar. et instr. p. 176 nr. 17 35
= Schöpflin Als. dipl. I, 457 nr. 641 im liegest mit dem falschen Datum Aprü ä.
a) iS super isto auf Rasur.
1 Vergl. Man. Genn. SS. XVII, 111. Die Grabinschrift des zu SteplumsfeUk beigesetzten Johannes theilt Schöpflin Als. ülustr. II, 535 not. m mit.
2 Vergl. nr. 15. ^
I
1267 — 1268 •
15. Bischof Heinrich von Straßburg beurkundet die c»n Jiertkotd ton W6rtk mit der Stadt Straßburg vereinbarte Sühne. r^07 JJecember 20.
Wir Heinrich von gottes gnaden der hischof von Slrozliurg lAnl kunl allen den. die disen brief goselicnl oder geliArent, duz Bcrtholl von Werde mit den bürgeren
f> algcmeinc von Strasburg lulerlichc ist vcr^ßnel utnl>e dax , daz sie in gevang*-ii hetlent und daz sin bri'iden; soligc Johannes in denic Ntrilo sin<ni lib verlOx in demc urhigc, da» bischof Wallhore inil den bürgeren von Strasburg belle, dise s&ne het er und mit ime Bcrlholt von Witlersheim , Jobannes sin sun , Wolf- hohn unde Golzo von Stille, H&dolf von Wittcrsheiin , Keinfrid von Ilochvelden.
'fl Johiinnos sin brftdcre , Ilug von nrfltnat , Ootzo von Brömat, Johannes von Lainperlliciin , S^mund und Otto von Ilochvelden geswom stete zu babenne icnierme ane geverde. wcre aber daz dise sfine gebrochen wurde von Berlholde oder von keime sincn friundc und das kunllich wcrc, so sulnt sich schzse die ersten unter disen zwclven , swenne so sie von der bürgere wegc geroftnt werdent , x&
\h Znbcrn oder zfi Krslhcim in enlwurlen nach rehter -i '■'»»> niemcr drux zu kummenne, ö das widertan und gebcssirl wurt , da in ,.• gebrochen wurt.
wurt aber ein misschel, obe dise s&ne gebrochen were oder ungebrochen were, swes denne Wolfliclm von Stille und Anshelm der V'ursle von Hertholdes wege und Gozelin von sunt Tliomniie unde Rftlcndcrlin von der bnrgerc «<■ • • , j^
»0 so! man gevolgig sin. wcre daz die misschillent, swedci: . ! »..i,
(leroltscckc unsere briüder gevellit , den sol man volgen. daz aber dis stete denimbe ist unsere ingesigolc mit dez sengeres insigele von Liehtcnberc und mit dez ingesigele von Fleckenstein an disen brief gehenket zeirae urkiinde. wir BorlhoU von Werde und die zwelve, die da obenan geneminet sint, vurjehent. '• • 'r stete
«& haut bi geswornem eide, swas an disen brieve stal, und bignAget uns ■ •'igele,
die an disen brief sint gchenkct zeime Urkunde. dis bischacb von gottes geburte tusenl jar zwei hundert jar und siben und sehzig jar an sant Tbomans abendc.
S mu Straßb. tH. A. AA art. 13»4 or. mh. e. 3 lif fud. Uetk.
!ti Pabst Clemens J\ besintujt '- > ;, :"' 10 festgesetzte Nornuihahl seiner Sr/n'-r^/, ,■ • /:- >
Clemens episcopus serviis servonmi dei dileclis in (Christo (iliabiis . . abbatisse et couvenlui monaslerii saucti Slepbuni .Vrgentineii ' " ' ' ui .saluleni
et aposlolicani benedictionem. in ecclesiia et ii . . esse .li !m'I
luiincms pcrsonanim , ne provisionc eareat superflua multitudo vel ex peu w debitum deo sen'itiuiu subtrahalur. eapropter dilecte in Christo fdie vestris justis posliilationibus grulo coucurrenles assensu sextinu decimum rum numcnim
per nos considcralis monaslerii vestri facullatibus in uionasl ,-.>o, venersbilü
fratris nuslri . . Argontiueusis episcopi ad id acccdcnte consensu. deliberatiooe Su. II. •
10 1268
provida institutum, proul in liUcris super lioc conf'ectis" plenius asseritis conlincri ' , auctorilale aposlolica confirmamus et presenlis scripti palrocinio conimunimns staUientes, nt idcm monasterium hnjusmodi numero de cctero sit conlenlum. nisi adeo ejus excreverint facullates, quod merilo illum exiganl augmenlari. mandato sedis apostolice semper salvo. nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam noslre 5 confirmationis et conslilutionis infringere vel ei ausu temerario conlraire. si quis autem hoc atlemplare prcsumpserit , indignalioncm omnipotenlis dei et bealorum Petri et Pauli aposlolorum ej\is se noveril incnr.surnm. dalum Vilerbii 8 kalondas aprilis ponlificatus nostri anno quarto.
B am Stralib. Bez. A. H fasc. 2622 or. m]). Bulle an Seühnachnur. Kostenvermerk unter dem m Bug links : — — (3 grossi), darunter in kleiner Schrift Jac[obus] Romanus mit einem unlösbaren Zeichen vorher, schwerlich recepit ; oben rechts in der Ecke durchitriehen LV ; auf dem Buge in der Mitte ganz verwischt : Panlus . . . . ; rechts auf dem Bug ein nicht mehr leserlicher Vermerk, wie es scheint mit m beginnend und c aufhiirend. Auf der Rückseite : Panlns Interampnensis. 15
Oedruckt d-arnach bei Schöpflin Als. difü. 1. 462 nr. 653 mit dem falschen Jahresdatum 1269. — Pottlmst Reg. imitif. nr. 20298.
17. Die Bischöfe von iStraßburg und Speier, die Grafen von Leiningen, die Herren von Bolanden und Fleckenslein vereinbaren sich mit der Sladt Slraßburg über die Einnahme von Seh. 12QH Mai 4 im Lager vor Seh. so
Nos Ilenricus et Ilenricus dei gratia Argentinensis et Spirensis episcopi, E[mecho] et F[ridericus] de Liningen comilcs, Wernherus de Bonlandia, Yxidericus de Flekenstein universis et singulis volumus esse notiiin, quod super obsidione fa- cienda et babenda circa opidum de Selse taliter doliberato consilio et provida deli- beratione convenimus cum universitatc civium Argenlinensiura, ul si dictum- opi- r., dum nobis quocunque modo subpeditabimus vel capiemus, extunc ipsum fundilus deslruemus^. super qua conventione et promisso inviolabililer observando nos E[meclioJ comes prefatus de Liniugcnf el nos Wernberiis de Bonlandia ac Yridericus de Fle- kenstein ex parle nostri et prefati domini nostri episcopi Spirensis sub debilo jura- menti a nobis corporaliter presliti promisimus et promiltimus observare inviolabililer, so omni dolo el fraude penilus circumscriptis. el boc ipsum in eadem forma no])is vice versa Nicolaus dictus Zorn et Johannes ultra Bruscam mililes Argentinenses sub jurameuto ab ipsis corporaliter preslito missi ad hoc ab ipsis civibus Argentinensi- bus observare inviolabililer promiserunt. in cujus rei leslimonium nos episcopi, E[mecho] et F[ridericus] comites, 'Wernherus de Bonlandia, Yridericns de Fleken- ss stein, universitas Argentinensis prescripli sigilla noslra duximus presentibus appen-
a) super — confec anf Rasur. h] ut in S 1 ausgerissen. c] S 4 stellt prefatus hinter Liningen.
1 Vergl. ÜB. I, 287 nr. 378 u. 421 nr. 555.
2 üeber die Kämpfe um Selz vergl. nr. 30 Anmerk. 1.
1268 - 1269 tl
(Icnda. actum »l daluin in raslri» aiiUi Scisuui in cruAUno invenlionu noekseniCH
unno (iomini \2t^x
S auM Slrithli ,>y ,1 AA »ri It'.l.'i nr mh < '/ ii<y ;,.h./ / .. .y„.„,,„ i i.i... . S t rillt, ihiil. ur. mli. c 7 iiirj ju-nrl r/iirirum '! ihl.!),, f, .■ . . ■. I ■ '■■
i eim VlrckntiileiH.
Gedruckt au» ilein Uncriiut li A ■■>■ ^.>. - ir.i.i f,r, ;; r„, >rr Aj'/ /> 7/ 1
ttr. i' - lAUjmlU itr. p. U; fkhüpflin AU. tUpl I, 4bl) nr < , /. ' .. / Htttk»
lachen nr. i)7.
IK. Ablaßbrief AlbreclUs drs ehemnligen Huchofx ton R«geiub»r-j , 1» iSlraßbnrgnr Reiierb rüder . t'JGH Juni 15 Straßburg.
AÜHirttis (lei gralia quunduni Hulispuii(;n»i.s cpiücopus dilcclis sibi iu Cbrislo priori (>l frulribuM Argenliiicnr^ibiis ordiiiis frulruni d« |M;niU>iilia Jesu Cbri«U »aluletn et sincuruin in duinino curilalein. licol is, de cujus munere venil, ul sibi a fidelibu« suis dignc iic liiudabilili-r scrvialnr, de babundunlia pielatiji sui-, quc merila suppli-
I.-I cum cxcedil, el vulu Ihiuc servienlibus mulla majura Iribual quaui valcant promer» eri. uichiluminus lamen volenles rcddcre doininu populum acccplabileui , fidele» (^liriüti ad conplaccndum n quasi quibuadam illectivis premiis indulgenliis scilicet (*t romissiunibus invitamiiä, ul exinde redanlur divine gralio apliorcs. cupicntes igilur, ul cccicsia domus vestre, in qua anno domini rj((X in fcsto bealorum uuir»
■i>y tinim Vili el Modcsli, acccdcnle cunscnsu vciicrabibs domini cpi!k.-upi ArgenÜneosü. j... n allare consecravimus ad bonorem bealu virginis, cougruis boDoribus rrequenteltn oinnibus vere penileulibus el confessis, qui ad ccclesiam ipnam a die dedicaliuni-H. (|niiin in doniinicu fcstuni IhmU Jobannis baplislc |)roxin](i anli-rnb-nl«* <>t ' ii» y»> >i
oplebrundain, singulis diebus per mensi-m »<■ singulis doniinicis revolulis m< <t
t:, annum nucnon cl in anniversariisdcdicalionisallaris ejusdem pcrp«*luoct in f« i»
gloriose virginis Mario, quam dccel prc ccleris sanclia dignis obmquiis venerari, rauna dcvülioiiis accesserint, <le omuipuleiilis dci miscricordia el bcntonini iN'lri el Pauli aposlolonitn ejus aurtorilale conlisi annmn el qiuidraginla dies, omnibuit qunque, qui vol)is quolibel tempore ad cdilicia voslra ac vilc nei-cssaria nianum pom-xerinl
-hl adjulrirem, quadraginla dies de injunclis sibi |N>nilenciis miserieurdiler relasamuii. dalum in loco el lempore supradiclis.'
B OM SlmMt Ikt. A U (mc. 61'J7 ur. mb. c wf itml
!<). Der Vogt und die fitirger ton Batet geträAren den Utraßbmrgerm tiekrt* lieleit bis A/itt fasten. 126U Februar T» Hasel.
Nus M|urkardus| advoi'atus diclus Vicodominus. Il|einrirus| magusl^r nviutn is diclus Monacbus cousules el universilas civium BasUiensium pruiuilUmus vnbis
■ Auch für Ha» Sirafilmrytr ,"<<. KathrmMfHklotltr fibt Alb*ri mim Akmlitkim i(|Mii<lriigiiitit tlipR rriminiim fi annum vvnialinmi l'J^ft Juli 7 StraBbmff. «r mb c. ti§. prtd. i //«kiji A. WA. \'i^ imv l'(.
12 1269
domini consules et cives Argentinenses, quod cives veslri et eorum nuncii tam in rebus quam personis de omnibus nostratibus securi debent esse in veniendo ad nos, März 3 stando et redeundo usque ad instantem medium quadragesimam, ut idem a vobis circa nos fiat et littere consimiles trausmiltantur. dalum Basilee anno domini 1269 nonis februarii.
S auf Straßb. St. Ä. Briefbnch A fol 241 b mit der üeberschrift dez vogtes und der stat
von Basel trostnnge gegen den von Strazburg. Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 461 nr. 050 — TrouiUat Mon. de Bote II,
188 nr. 141.
20. König Richard fordert die Stadt Straßburg auf, den Landfrieden zu he- lo schwören und alle unrechtmäßigen Zölle und Abgaben aufzttheben. 1269 Mai 12 Franhfurt.
Ricardus dei gracia Romanorum rex semper auguslus universis civibus Argenli- nensibus dilectis fidelibus suis graciam suam et omne bonum. fidelitati vestre dis- Iricte precipimus et mandamus, quatenus exemplo multorum principnm comitum »s eciam magnatum nobilium et baronum et aliarum pluriura civitatum generalem pacem ' in civitate Argentinensi communi volo jurantes ac nobis ad observacionem predicte pacis una cum aliis fideliter et virililer iuherentes, thelonia seu vecligalia sive pedagia vel conductus et exaccionem specialiter, que ungelt vulgariler nuncupa- tur, infra oclo dies a suscepcione presencium in veslro districtu illa videlicet, que *• inconsueta et injusla existunt, penilus deponatis, ne permillatis de cetero ab aliquo transeunciura extorqueri, ne si, quod absit, in Lac parte secus fecerilis, ab hujus- modi pace de jure possitis secludi et excludi. dalum Franckenfort 12 die raaji, indiccione 12, regni nostri anno 13.
S. aus Straßb. St. A. Briefbnch A fol. 223 b mit der Üeberschrift daz knnig Bycart den von «5 Strazburg gebotten het, daz sie einen lantfriden swcin süUent und unrehte z611e und ungelt abetribent.
Gedruckt darnach bei Schöpflin Als. dipl. I, 463 nr. 654 = Mon. Genn. LL. II, 382. — Böhmer-Ficker Heg. Imp. V nr. 5458.
21. Wildgraf Emich, Ludxcig und Symund von Frönsburg und Werner von »o Windslein versprechen dem Bischof und den Bürgern von Straßburg, nach Ueber- gabe der Burg Windstein an dieselben gegen Friedrich von Windstein Beistand leisten. 1269 August 27 .
Nos "Emecho comes Silvester, Ludewicus et Syraundus nepotes de Friundesberc et Wernherus de Winestein presentibus publice prolestamur et promittimus, quod ss poslquam venerabili domino noslro II[einrico] dei gratia episcopo Argentinensi ac
1 Erneuerung des Bheinischen Landfriedens auf dem nach Jubilate abgehaltenen Beichstag.
1269 — 1270
civi litis NuiH ArgonlineiiHihiiM cnHlriim di; WincsUMn riierit prcMcntatum, nos predicto (lomino cpisropo cl civihiis Ar^(!ntinoriHihiiH et r< ■ ^f w ooeJbnamitilNM
cisdi-iii occHsionc tli.sconlie, qiiHtn lialicnt «ronlra I , , de WioMlein, fsvoni
et aiixilio usque ad (incm ojumlctn diHcordir lideliter asAistemiui. ia enjus rei ImÜ- iDoiiiiitn sif^illa nuslra pn!.s(>ntil)ii8 sunt appcnsa. actum et datum anno douini 1260 fcrin .'{ posl füSluin heati Tiartholomci aposloli.
.V nun Strafib. St A. KA ort. 1 :<!>:> or. mb. e. 4 »ig. gtmd.
Oedrurkl aus dem Mrjr>fliiirh A fol. 2211 h Oiid. bei üehöpfU» AU i ■■■
KigaUhum zu Ungenau II, M nach mtbdtaimter VorUge. — I ■ i III
656 nr. U4M.
'lt. lleinriats cpiscopus Argmlinensis omniltu» ohbatibus prioribus H prelati« |)er snam dyoccsim constitulis riottim facil, de volunlale et lici;ntia ipsius fralres licrcmilns ordini» sancti Augiistini vcrbum dei poptilo predicarc et confessiooes ntuliro, prout in indiilto sedis aposlolice continotur, non ol)slanto intcrdicto. qtiod niipcr oh ipso in synodo generali dyocrsis cditiirn sil. « univcrsitatcrn ' -ti gcire ■. dalum Argentine aunu domiiii 1270 ferin (i anlc fcsliim llylarii'. 'nuar 10
Nlraßburg.
T au« Straßb. TItom A. AngusUncr lad. 10 or. mit c. »i'y. itend.
2.'l. /ffr.f St. Thomaxmp'üel triffl mit den AugMsttnem einen neuen Vergleiek w über ihr gegenseitiges Verhä/lniß. 1270 Angnst 8 Utraßbnrg.
Nüs..prcposilus, decaniis lulutnquc capiliiluin eccieaiv sancti Tliomc ArgcDtinensis nultiin fucimuü presenlium ins|>ecloribus universis, quwl cum olim intt>r dos nomine capituli Dostri ex nna, priorem et fralres ordinis sancti A' fratrum h*-r
larum cxlra nuiros Argcnliuenses ex altera parte dt- ..■ • ' • •: i...
»5 cominuni aiiiica!)ilis inlcrcessoril composilio supor eo, qnod ii. " '•
cliia »anclc Aurelie ad noslrum capitiilum speclantc Oratorium et prout in lillera super boc confecta plenius continetur*, dtctique fratrcs candem com> posilionem seu ordinalitiiiem gravom sibi et pi^rquani durai ■ • ' r
relcvandü seil initigaiido eandom sepius habuorc reeursu.s, .. ,.,..-.
1,1 qiiillitali aniniarunique suariun saluli upcram adliiberc cupientes et, ut ali- judicio noslru et ecclesie noslro in prefata parrocbia sancle Aurelie slare possinl et lonore porpeliio Oratorium in endem , subscripte com prediotis fralribus concordiler amplcclimur, quc In!-- ........... <....
■) T nobi» »•fklr*glitk »oAI r»m fUititr llxtl ki»im$*/^fl
' C[onradn>| de Tnlmnuigen «rrhidiaconot majori» K-rl«-"« *r...>ntin«n.i. «mi».> rlrHro« prt archidiacoimtuii mii trrmiiius ronnlitiilos rngnl. ut fralrr» >■■•. rhinnis promovrre ütndvant. 1270 Janmtr t.l iidni janaarii' c>r h
- Vergl nr. 1.
44 1270
dicü prior cl fralres, qui nunc sunt et pro lempore oralorium ibidem lenuerinl, inedielalem omnium oblalionum provenienlium in allaribus monasterii sui predicli inter missaruin sollempnia sive ante missam sivc posl usque ad finem missarum, dum lamen occasione missarum ibidem offerantur, dolo et fraude cessanle omnino, nobisque et ecclesie noslre cedel eadem portio libere et absolute, ac circa conserva- 5 tionem earundem oblationum singulis annis imperpeluum servabunt dicli prior et fratres bona fide consilium et preceptum decani ecclesie nostre, qui nunc est et pro tempore fuerit in ecclesia memorata, nee tamen super hoc juramenlum a prelibatis fralribus extorquebit. item de omnibus prediis seu possessionibus liabilis et babendis ipsi ecclesie sancte Aurelie decimalibus, quocunque lilulo ad diclos fratres j)erve- m nerinl, decimas dabunt absque ulla conlradictione ecclesie prelibate, de nutrimcntis animalium decimis dumtaxat exceplis. nullum etiam de parrochianis ecclesie sancte Aurelie ad sepulturam recipient nisi de voluntate et consensu perpetui vicarii ecclesie memorale. cedent igitur inposlerum ipsis fratribus absque ulla divisione uobis vel vicario ecclesie sancte Aurelie predicte facienda universa provenientia eisdem ex 15 lestamcntis, legatis, donaliouibus sive ex aliis quibuscunque causis, et que ad fa- bricam vel ad ornatum oratorii seu ob quascunque pias causas ipsis relicta fuerinl vel concessa. prelerea si predictos fratres aliis personis locum predictum, in quo nunc sunt, cum suis altinentiis presenlibus et futuris vendere, donare aut permu- lare contigerit, pcrsonc subinlrantes omni jure gaudebunt, quod alienalionis lempore m habuerint iidem fratres, absque nostra et vicarii noslri predicli qualibet conlradic- tione. in restaurutionem vero omnium dampnorum, que occasione dictorum fratrum polerimus suslinere, dederunt iidem fratres nobis et ecclesie noslre Iriginla sex marcas argenti. quam pecuniam coulilemur nos ab eisdem recepisse et in usus ecclesie noslre conversam esse, renunliaverunt quoque et presenlibus renuntianl a prior et fratres predicli pro se et omnibus suis successoribus omni juris auxilio com- muni et privato, beneficio restilulionis in integrum et generaliter omni exemplioni seu defensioni, ])or quas venire possent contra prcsens factum seu inslrumentum. et ad majorem noslri et ecclesie nostre securilalcm dictus prior de mandalo ol voluntate fratrum suorum juravil corporaliter in animara suam et fratrum eorundem m ad sancta dei ewangelia ac promisil, quod nunquam contra hujusmodi ordinacionem quicquam impetrabit vel impelrare procurabit. et si alique liltere impelrate sint vel fuerinl a quocumque vel etiam motu proprio a sedc aposlolica vel legatis ejusdem concesse, dicli prior el fratres, magistri ordinis et provincialis, qui nunc sint et pro lempore fuerint, ipsis nequaquara utentur. el si ab ipsis priore et fralribus seu xi quocunque alio successore eorum vel etiam a magislris ordinis vel provinciali in contrarium faclum fueril, cxlunc Oratorium predictum in parrochia sancte Aurelie per ipsos constructum jam et quicquid superedificatum fuerit ad monitionem reve- rendi in Christo patris ac domini noslri episcopi vel ejus, qui pro tempore episcopus fuerit, infra octo dies demolietur per ipsos fratres, ipsisque id facere negligentibus 4» per capilulum demolielur. in omnibus suprascriplis subicient se iidem fralres et prior cum omnibus successoribus suis jurisdictioni domini noslri episcopi Argenlinensis et ejus, qui pro tempore regimen obliuuerit ecclesie Argenlinensis. et quantum ad
I !■ »1 n ii«/(ijicn
1270 15
jin^Hcns nef<uliiiin n^niitilinvururit ol rununlianl umnihuH privilc^ÜH Px<*rnplioniii ipaia • ^c(ii- fiposlolica vcl iiiidcciiiiqnc roru-n.SMis <>l r-ori' nofl v«*ro prqKMitti«, dceaoiUI
i'l «(iniiulmn snncli Thomc pn;(licli ex unii, pri;: ;.ilrwi pretlirti «'x a]U>r« eon-
liloiriiir uninin Hiiprnscriplu jiisle fit rationahilitor inl«r rioA acta iore, obligaiitm no«
' iiiiiliio insoliiliini (>t omni»» succossoitn noMlru» ad umnia siipratirripla lideliUr ohsrr- vaiidii. in riijn» nn Ipslitnonium i-l p«'rj)eliiam rnenioriam sif^illo <. iiüstri cpi.sropi arilpdicli, ningislri ordinis, provinciali« «•orundom ii'-n prcdiclf presciis iiiHtriimentiiiii etil run.signaliiin. nos llrinrieut •!• i ^i.ilia Argen) inonsis prelibalii» nd premiHHonim prulMtionetn perpeloam sifpllam niMtruin
I" presonti sc^ripto npp<rndi fecimus de voliinlate et consensii et ad [nHitionem partium prediclnnun. nctum et dnliim Argentine anno doinin! l'.'T"
7' HM» Strnßh. Thnm. A. Dornni. hiM. lad 11 or. mb r I >/</ j-ii'l
Khmiln Aii|(U.<<tiiicr lail 10 itr. mh. r 'J nig. jtnul. mit ilrw It-tlum lU- H. AutjHtl
Gedruckt niieh T bei Ch. SchmiiU llint. du rhup dr < Ihom ), !,'l „, tl
\: 24. Kovrad von Lxchtntbrrg. Sauger des Straßhurgn Domeapitfl*. ncArrt der
Stadt Straßhurg zu, daß ihr von drr Stadt Hageuau krinr y^: '■-'■'■ ■•'■n irider- fa/iren sollen und daß er die Freilasxung ihres Hürgerx. • ■ i. - KonroA
bewirken werde f. 1203 — l'-ilUJ .
C[onradu.s| dominus de Lichlinberc canlor majüris ecclesie Argentinensis smicis > .suis spi'cialibns et dilecli.sG. magistro consiilibus et universis rivibus Argenlinensi- bu9 sinccre dileclionis nirecliini et panitiim ad oi>sequia vulunlaleni. licet ci% ' ' Ilagcnoensi non presidorenuis, oi) diledionem tarnen veslram et ob tanta r ' bibila servicia vubis el concivibus veslris mala aliqna inferri ex ea non p- et quanvis qnidam Ciinradum pislorem concivem vestrun» ex illa inseciitiin nr. livnm siispicanlur, nnlhi siquideni debetis crederc racione scientes. qtiod ejus lilic- rntioncni' s)imniop*re intendimns et vobis solutiini remillen' laboraviuiiis cum etTectu.
|tw Terso\ magistro |consulibus et] civibus Argentincnsibu».
.V muL Straßh. St. A. AA art. I39fl or. mA. M. rtnwjia f. mg. irnttr» tmpr. dtinpto iMr AdrtHM auf ilrr Rürkneitr »tark rmeiteht. Knmrad km lAchtrtthfrf tat m drm Jmkrrm rjG3—137J alu Stlnger dr» Dnmca}ntfl» mtrhunMar Tkt die Stflr O für ,{>' >^l,iHHlrM Bürfffrmrixtrr der Jakrt 1371 h. 73 nieht pasH. m iH 1970 ,di i
i$t fieUeirlU mit Ooxclinu im/tM*en muH MrfU dir UrkumU dau«
oder O'.'i grhitrr».
25. Schreiben Jiischof Heinrichs ton Slrnßburg an die Stadt Stmßktirf iier
die Verliingentug ihres Waffenstillstands mit Ilngo von fiatÜMmimten n. 1 i:i.jn4—r37<tl Septemöer .ii Egi"/"!,,,
li|tMiirirusl dei gratin episropus Vit- .uu.. i,^,- .,.,...,. .i.lolibus «vw rr.im^.iJ diclo SiniiT magistro i-onsnliims et universitali dvium in .\rgonlina -
40 Q S 1ilt#«ralinnr,
46 1270 — 1272
afFeclu sincero. licet modica sit nobis familiaritas cum Ilugone milile de Racen- husen, aUainen pro treugis inter vos et ipsum faclis ullerius prorogandis, prout nobis scripsistis, volumus et inlendimus fideliler laborare», vos incontinenti scire facienles, quidquid potuerimus oplinere, non sustinentes vos in nostris villis aliquatenus mo- lestari ; alias autem in villis, que nostro noii subsunt dominio, defendere non pos- 5 sumus, nisi secum vellenuis bellum nolorium incboare. insuper vina collecla, prout nobis inuotuit, sunt deducla. ceterum sciatis, quod ad vos quantofilius potuerimus veuiemus. datum in castro Egenslieim in festo Matliei ewangeliste.
[in verso] C[unoni] magistro consulibus
et Universität! civium in Argentina. lo
S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. Corp. A lad. 3 » or. mb. lit. clausa c. sig. in verso impr. delapso. Da in den bekannten Bürgermeisterlisten der Jahre 1363 und 1271 bis 73 Kuno Suner nicht erscheint, so muß dieser Brief in die mittleren Jahre der Amtszeit Bischof Heinrichs fallen, etwa l^Gi — 1270, vielleicht noch vor 1266, da Hugo von Bathsamhuusen in den allgemeinen Frieden der Gereidsecker mit der Stadt Straßburg i5 aufgenommen war '.
26. In einem Venjleich des Bischofs Ueinrich und des Domcapilels von Straß- burg mit den Herren von Lichtenberg, Ludwig und Rudolf den Vögten der Stadt Straßburg, dem Sänger des Domcapitels u. A. machen diese geltend, daß ihnen Jene verpflichtet seien: in ducentis marcis argenti, quas idem dominus Wallberus m quondara episcopus ipsis promisit se daturum pro eo, quod ipsi in equis et armaturis
se pararenl in ipsius adjutorium contra cives Argentinenses, item in ducentis marcis argenti, quas idem dominus Waltberus quondam episcopus ipsis nobilibus promisit pro quatuordecim equis ipsis ante civitatem Argentinensem in guerra generali inler- fectis*, item in centum marcis argenti et nongentis quartalibus tritici et siliginis, «& que dicti nobiles Nicoiao diclo Zorn civi Argentineusi pro diclo domino Walthero quondam episcopo persolverunt, item in pretio duorum equorum, quos ipsi amiserunl in secundo conflictu habito ante civitatem Argentinensem*. actum 8 kalendas aprilis anno domini 1272. März 25.
Aus Schöpßin Als. dipl. I, 470 nr. 668 (ex libro salico cap. maj. Arg.). go
27. Ifie Stadt Löwen bittet die Stadt Straßburg, die Hinterlassenschaft Goll- frids Oobelen aus Köln an ihren Bürger Wilhelm auszuliefern. 1272 September 17.
. . Viris honestis et ubique reverendis R[einboldo] diclo Turant magistro con- sulibus et communitati civium Argeulinensium villicus, scabini jurati et communitas
a) S labore. ' s^
1 Vergl. ÜB. I, 463 nr. 615.
2 In dem Treffen in der Aurelienvorstadt am 14. resp. 15. Juli 1261. Vergl. Moti. Germ. SS. XVII, 106 u. Wiegand Bellum Waltlierianum S. 63.
3 In der Schlacht bei Hausbergen am 8. Märe 1262.
1272 — 1273 «"
opidi Lovaniensis sulutftii cl i|iiieqtii(l poüsunl uhMqiiii e( iiuiiom. honesUli xittM tiigiiilicuiiius vcruciUM, ({uud ituiiu illu, qtic apud vus relicUi »uut po»t ubiUini (iod|efrcdi| dicli Uulfclea de Colouiu ibidem dcfuiicli, sunt Cunegundia viduv Lova- nictiüis reliclv Juliuiinin de MoKcdeu» upidaiii uostri el Willeimi ejus geoeri latorü
!• pi'Cäeiiciiiiii, (|Uoiiiiim ideiii (iud[(>rit'dii.s| ouriim f'uinulu«; av iiuncius erat el quicquid ipS4! truclubal vcl ugehul, lio<; ex purlt- ip.suriiiu erul el ad opus «urutii. quaiiroiili^r vcslrain deprecuiiiur Luneslaleiii otnui quü |)08suuiu» afTectii, quatenuit eidcin \' Ixjiiu predicla Irodi facialis el exliiberi »cientcs induhitaiiter, quod quicquid de pre- iniäsis cidctn Willelino iuclmn exlilcril, inde ex parle socrus «uc uialruoe predicU:
'" bona apud iios liaboliilur warandiu. in cujus rei sccurilatem prescDleii litleras vobi«» Iruiisniitliiiius sigillu opidi iioslri palenlei rulioralas'' , per qua» petimus ipsuui Willelmum talitcr a vobis in boc ncgocio expediri amore nostri. qualitcr vcslro concivi in casu consimiii si accidcril upud nos fieri velletis amore Tettri, ut vobis nd condignns hMieatnur graliaruin acliones. datuin anno domini 1272 in die beali
'■' Luiii|"'rll iiiMilvris
.^ (IHS .stiabü. .V. A. BricflMich A fol ti.! ■ nni ■!, , I ,l.. , ., I., ,t' •: ^,.u S'ri/li.r?
einem aiiiH erben bolfeii Hullcnt.
28. Sähneverlrag der Slädle Straßb^urg und ITagenaM. 1272 Oclober 29.
Wir Marcuz der meistere der rat undc die gemeinde von Slrazburg lAnl kunt «0 allen den, die disen brief gesehent oder geh6rent, dar wir vir alle unsere biirgere linde mit nammen vir hern Ilugeu von Vegersheim und alle sine belfere in diseme urliuge sinl utM>r(Mnkummcn einre sielen sfine mit den burgoreu algoueine von lia- gcnüwo. uud swuz schaden uns von in geschehen ist in diseme urliuge, den lAn wir liutcrlicbe varn undc gclobenl diso s&ne slöle zu habonne auc alle gevorde. 1I& daz aber dis slOte blibo, dcrumbe ist unsere stete ingesigele an disen brief gehenkel zeimc Urkunde, dis geschach an demo sammcztago vor aller heiligen mcs, da vuu gols geburle waronl tiisenl jar nvcihundcrt jar und'' ' • uude sibeucig jar.
M nu» Milnchfn. I{. A. Hnbel-Stift. or. mb r. sig. i- <■ ' ■ i '.
29. Die IStadl Gettgenbach ynittirt der .Stadt .Straübi','/ >'i.rr ZaMImmg «m n> Schulden. /?7.7 Octobrr ;^.V.
Wir Berlhold' der sclmltheisso, die geswomcn und'' die bürgere algemeine von iicngenbach tilnl kirnt allen den, die disen brief gesehent oder gcbörcnl, das wir die
•) üti*f Hm n I« Hoteden n» Hhtfk. b) S roboraU*. c) BwthoM mf Bmn. 4) Ah VW« und t»ijt kitr tru im f»:t» Sl»tk cirn f<kmilt Utkmt »itr m. iSe/iM dtr tit tiiOnftl na i-, Vakahhkki* f*t u «na J*
I IM« MW itrr Sti\iH lUxgriMu nnsijrstfiUf »m airtUit). at. A. Versolli, rniizIvi-Uc». t.'ori' Sir 11.
18 1273 — 1274
gemeinde der bürgere von Strazburg lidig lazsent und lidig sagenl drizsig Schillinge und viercig pfunde Strazburgere und aller schulde, die die selbe gemeinde von Strazburg uns schuldig was unce an diseu tag laute, und jehent, daz uns von der gemeinde von Strazburg gar vergolten ist, swas sie uns schuldig was. wir gelobent och, daz wir umbe alle vorgenante schulde die bürgere von Strazburg gemeinliche '■> noch sunderlingen nienier anegesprechen noch bikumberen sulnl mit gerihte noch ane gerihte. und daz dis stöte blibe, derumbe ist unsere ingesigel an disen brief gehenket zeime Urkunde. dis geschach an deme mantage nach sanlc Gallen tage, da von gols geburte warent tusent jar zweihundert jar und driu und sibencig jar.
S aus Straßb. St. A. Verschl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 or. mb. c. sig. pend. Crut lo erhaltenes Siegel des Sdiultheißen von Oengenbach.
30. Markgraf Rudolf ton Baden schreibt an die Stadt Straßburg, er werde trotz der Zerstörung ton Seh den tereinbarten Waffenstillstand halten, ericarte aber Schade^iersatz. [1269 — 1274] Februar Liebeneck.
Röd[olfus] dei gracia marchio de Baden R. magistro civium consulibus ac uni- n versis civibus Argentinensibus servicium cum salute. licet inter treugas, quas affinis nosler dilectus E[mecho] illuster conies de Liningen inter nos et vos observandas statuit, nostrum opidum Selse per vestros homines rapinis et incendiis sit distrac- tum, ipsas treugas volumus, prout honorem nostrum condecet, sicul promisimus, firmitcr observare confidentes de vobis, quod ad omnem injuriam sive dampnum nobis 20 illatum satisfactionem nobis debitam porrigatis. datum in caslro Liebenecke feria Febriuii- 9 sexta post* octavam purificacionis beate virginis.
S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 252 b mit der Ueberschrift : die trostnnge zwischent dem inarggrafen von Baden und den von Strazburg.
Gedruckt darnach bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 179 = Laguille pr. p. 45 = 25 Schöpflin Hist. Zaring. Bad. V, 350 nr. 148. Was die Datirung anbetrifft, vergl. die Anmerkung '. Die Sigle R ist wahrscheinlich mit Reinboldo aufzulösen.
aj iS post post.
1 Es ist nicht leicht, aus den wenigen urkundlichen Angaben den Verlauf der Kämpfe um SeU in den Jahren 1268 bis 1274 zu erkennen und die Stücke nr. 30 und nr. 31 chronologisch richtig ein- ao zureihen. Jedenfalls waren die Straßburger in dieser Zeit zweimal mit Selz beschäftigt. Einmal, wie sich aus nr. 17 ergibt, im Mai 1268, im Verein mit den BiscMfen von Speier und Straßburg, den Grafen von Leiningen, den Herren von Bolanden und Fleckenstein, zum ziceiten Mal, wie aus nr. 35 hervor- geht, im Winter 1273/74, diesmal im Auftrag König Budolfs und in Gemeinsdiaft wieder mit den Grafen von Leiningen, ferner den Grafen von Zweibrücken, den Herren von Bolanden und Fleckenstein, ss Entweder ist nun die Belagerung von Selz im Jahr 1268 vergeblich gewesen uiul dasselbe ist erst im Winter 1273174 gebroclmi worden, als gleichzeitig König Budolf die Festen des Markgrafen MühUmrg, Grötzingen und Durlach nahm. Vergl. Ellenhardi Chronicon Mon. Germ. SS. XVII, 124. Oder Selz ist zweimal zerstört worden, 1268\69 und 1273174. Dann würde anzunehmen sein, daß Graf Emich von Leiningen sich von dem ersten Bunde löste, einen Waffetistillstand vermittelte, während dessen die *o Straßburger Selz plünderten und brannten, wtd schließlich die Stadt als Pfand an sich nahm. Selz müsste dann wieder in den Besitz des Markgrafen gekommen und erst im Winter 1273174 vollständig geschleift worden sein, woran sich dann der Leininger Graf merkwürdiger Weise wieder betheiligt hätte. Schwerlich geht man fehl, wenn man nr. 30 und nr. 31 in die Jahre 1269—1374 setzt, so daß sie vor den 29. Juli 1274 fallen. Stalin Wirtemberg. Gesch. III, 18 u. 34 läßt Selz 1268 bezwungen und sofort 45 ausgeplündert werden, die Sclüeifung der Festungswerke aber erst später auf König Budolfs Befehl erfolgen. Kopp Gesch. d. Eidgen. Büiule, I, 1, 64 sclieint nur eine Zerstörung von Selz anzunehmen.
1274 to
iU. (iral Eiiiick r,nn Lriuiaijni Iheitl lUin Jit.sr/n,/ n,,, .Si.iißlinri/ mii, //•li, r,- die Staat Heiz vom Markgrafen ton Jiaden als Pfand ul/iu-uninmcn JuiU. [iiHjU — 1^74\.
Vennrabili domino suo et prccordiali domino .sur> rpiscoixj Ar^(>nlineo8i EmecAo comes de Liiiiiigiii debile fidelilolis üb.scqiiiuni »••mper pruinptum. noveril v«ttra
!> pielas me mcmoric reduxisse, quod vos, domious meiis Spirensis et dominu« de Kleckcnslein inuros et fossata civitatis Selsensis dcslrucre et complanare promisisUs et dcinde domos et liomines ibidem residentes defcndcre et lueri. nee defendislis. iinmo ipsuin civitutem funditus deslruere permisislis. et qiiia vidcbatur michi, quod ipsam tninimc ctirarctis, <id i)eticioncin mililis de Bannacker racione ciijiisdaro
>•* pecunio a marcliione sibi persolvendc eam* suscepi nomine pignoris hoc modo ipMm prornilteus defenderc'' et tucri. neu credcbam hoc vcstre gracie displicere ; scd ti, quod nbsil, erga vos in hac parte aliquid adlcmptavi, ad vos breviter vcniam et omni« siuislre iidleinplnla rcvocabü et eiiiendabo totuliterjuxta vestre beneplacitum voluntalU.
S au» Strußb. St. A. AA »rt. l.Hi»5 ur. mb. M. clauta c. ti§. \f> Gedruckt au» dtm Briefbuch A fol. 243 ■ ibid. bei Wencker Appar. et imttr. arekif. f. t78
- Schtipfiin, Wut. Xaring Btul. V, 249 nr. 147, der da» Sfek m'$ /«Ar IM« »tUt. Di* Dntintng anlatujemi Prrgl. nr .10 Anm I.
32. Äo/iit/ Hudiilj hriirkuiidrl , dilti dir :iri.sc/icn dem Utsrkof roii SlniCJiuri) Und
dem Herzog ton Lothringen geschlossene Siihnr auch fitr die mit jfii'„> 'i-iiuigcucn »« atraßburger Bürger u. A. Kraft haben soll und droht den Störern mU drr Acht. 1274 Juni '27 IJagenau.
Kudolphus dei grulia Komauonim rex sein])er auguslus Uomani iinperii fidelibos uuiversis, ad quorum iiotitiam presenles littere pervenerint, graliain siiam et omne bonum. ruin dissonlionuiii seu discordinrum niiiteria, qiie inter venern!)ilein Arpen-
»s linciisetn episcopuni ex una el illustrem duoem Lulbaringie princi|)es noslros dilectos ex parte altera ex occasione cnplivilalis ipsius episcopi, lunc in minori officio constituU. ot quorumdam aliorum sibi adhercnlium vertebatur, per que varia et divcrsa hincinde pülernnl provenire pericula, Spiritus sancti gralia in ipsorum principum recipicnte se cordibus, {mt vere uniunis et concordie viam concordilcr sil supita. pruul tida
»0 ndatione eonun, qiii" dicte compositionis el conconlie medialores extilerant, eviden-
lius cognovimus. Rulenderlinus' , Reinboldus (dictus Puerj»«, Petrus Ripclioi ' .
Ilarlinudus de Sciltikeim" , Lucas, Krbo filius Jobannis ultra Brusnm, Otto de
I'hellensbeim cives Argenlinenses. Hugo de Vallenbcini, Monarhus de Berslelio.
_ lilricus de I.apide, Erbo Kesseler de Geizpolzbcim''. Johannes de BerverstetD.
3i Uichcr de Utenheim ' dilecti nostri iidelcs in supradicli ducis vincults coosUtnii
•) S Mm «itiguchttit». b) S dcTunden. o) C qo«. d) C HuImJiImu». •) C Gurre. (] C Kipoliui. g) C Hittmundut de CbUdnclMia. h) C tiMMhr 4» i) C Kiclie« d" l'lcnhem, riX/or*« m Hoimer .-« Itnm.
• Wem» dieie Cuiundir nnht riilih.i !<.' -. .1 •, ;;'i.''i' ■ i, I,' . '■, ., . I;.
40 d«* Strasbourg, qui nvcc BUIris < liivalni-- it . ;iw! .!.!:. ,;:",•.. • !.; , Henri dr BUinout pour lo fait do leur k»] Mtcs lU lü-rri). III i> y; H»-, JXt (cim« tifi <
'20 1274
])ro sc et Omnibus suis familiaribus et amicis compositionem hujusmodi in singulis jdis articulis, proul in litteris prediclorum noslrorum principum super hoc confeclis et hinc inde traditis sunt expressi plenius ', observabunt. si quis autem supradiclorum per se vel per alios familiäres et amicos contra dictam compositionein, prout nosci- tur esse conscripla, veniens suprascriptum ducem in se vel in suis turbare seu s moleslare presumpserit, ipso facto secundum quod in se poenam hujusmodi corara nobis suis amicis mediantibus receperunt, proscriptionis" scntentie subjacebit, nosque ipsum violatorem compositiouis hujusmodi tauquam proscriptum auimadversione debita feriemus. dalum liagenowe'' 5 kaleadas julii, anno domini 1274, indic- tione 2, regni nostri anno primo. '"
G aus Dom Ccdmet Histoire de Lorraine, Preuves II, 506 (ex cartul. Bar.^ mit stark ver- dorbenen Orts- und Personennamen. — Böhvier B. Rud. nr. 94.
33. Diemo von Breiten schließt mit der Stadt Straßburg seiner Gefangennahme wegen eine Sühne, für die er ihr zwanzig genannte Bürgen stellt. 1214 Juli 6.
Ich Diemo von Bretheim tu kunt allen den, die disen brief gesehent oder is gehörent , daz ich versünel bin liulerliche mit den burgern gemeinliche von Straz- burg und mit namraen mit hern Markise, Huge Wiriche und mit allen iren friunden und allen den, die mit in an dirre getat warent. mit den bin ich versunct umbe das, daz sie mich gevangen hettent, und han dise süne gesworn vir mich und alle mine friund iemerme stete ze habenne gegen den vorgenanten burgern und allen ao iren friunden und gelobe bi deme selben eide, das ich noch keinere minere friunde in umbe dise getat niemer leit noch schaden noch laster sol getan noch schaffen getan, und das ich mit nammen niemer selbe noch mit keime herren noch mit uiemanne uffeu irn schaden kummen sol noch wider sie helfen sol in keime urliuge. herumbe han ich in ze bürgen gegeben unverscheidenliche mine herren und mage hern üö Bertholden von Remmichingen, hern Cünraten den vöt sinen brüder, hern Hugen den vöt von Welnhusen, hern Albrehten sinen bräder, hern Emmeharlen von Ilsvelt, hern Friderichen den Muller von Ihelingen, hern Wernhern den Müller, hern Pelurn von Stöfenberg, hern Bruneu dez Terandes sun, hern Reiuharten von Ilevingen, hern Albrehten den Kesseler, hern Cönralen von Malmesheira, hern Ulrichen von Steine, so
o
Burcarten den Rodere*, Beinharten und Ulrichen mine brüdere', Rülin und Ebelin Kolben, Erkenbolten von Schowenburg und Hermannen Vese von Kunegesbach *. dise
a) C praescriptionis. b) C Haguenau.
1 Der Suhnevertrag zwischen Bischof Konrad von Straßburg und Herzog Friedrich von Lothringen wurde 1274 Juni 7 zu Lyon geschlossen, or. mb. c. 5 sig. peml. delaps. i. Straßb. Bez. A. G fasc. 62; 35 gedruckt bei Schöpflin Als. dipl. II, 5 nr. 694 (ex libro salico cap. maj. Argent.).
* An der Stelle von Burchard Köders Siegel hängt ein Siegel mit der Legende : s. Älberti advocati de Bernecc.
3 Nach den Siegellegenden Reinhard von der Nuwenburg und ülricns de Novocastro.
■* Vor Hermanns von Königsbach Siegel hängt ein Siegel mit der Legende : s. Diemonis advocati 40 de Vaihingen.
1274 91
hanl mit mir dise s&nn geswurn stöle zc habcnne iemcnne vir micb und alle tninn friiind nlso, wen* da» ich oder iernan dise s&oe breche, du kuatlieb wen, HU siilrit sie in deine iieliiMtoti inanode, ho sie drumbe gemanet w«rdM)t, •ebtfliBn das dna widertan und gcb<;s8crl werde, oder »uint sich in deme selben nMoode eol* '' wiirlen nach rehlcre giscUchcflc z& llagenowc uder zfi OfTenburg in nieroer dannan ze kuinmeiie, (^ das widertan und gebessert wird, dainille die sftne gebrochen wirt. wurd utu^r ein tnisseliel, obe die s&ne gebrochen werc oder ungebrochen, so sol her Scliidelin von Stuffenlierg und her Marcus uffe den eit sich culwurten in den nchistcn sibcu nahten, so sie gemanet werden!, xQ i lagenowc oder z& Lare in niemer
■o dannnn ze kutnmennc, sie enkumincnt uhcrein. und swie sie sprochenl uffe den eil, die sAne si gebrochen, so suhit die bürgen drutnbe leisten, als da obenso gcsehriiien stut. wcrdenl sie aber niissehellendc, so sulnt sie niemer dannan IrammeD, si enkumnicnt uberein oder kfis<;nl aber mittenauder einen obeman. swederthalb der gevellet , des sol man bcdcsite gcvolgig sin. were Ach das her Marcos st6rbe, so
I» sulnt die bürgere von Slruzburg einen andern geben an sine slal ane geverdc. slurb aber her Scliidelin, so sulnt die vorgenanlcn der v&t von Kemmichingen Bertboll und her Cünrat sin br&dcre und her llug der völ von Welnhuscn und Albrehl sin brüdcr sie alle viere oder swelhe under in lebenl einen andern geben an hero Schidelins slal Ach une gcvcrde. were aber das ich ufTcn Straiburgere schaden
■M könic unwissende, tön ich dernmbe min rehl, so sint de/, mine bürgen lidig. woll aber ich dez rchles dnunbe uiht li'in , so sulnt siez ubctüu und sulnt drumbe leisten, wir die vorgenanlen bürgen jehent, das wir bürgen sint, als da oben an gcschriben stat, und gelobent bi gesworncm cidc, den wir getan hant, dise sAne stete /.e habennc ienu>rme vir alle unsere friund und vir alle Diemen friunde und
w öch drumbe ze leislennc ane alle gevOrdc unde vcrcUieut uns alles rchtez geist- lichcz und welllichez von den babiste von keisern unde von kunegeu, damiltc wir dis eidez und dirre gelubede lidig möhtent werden, herumbe han wir erworben, daz unserre herren dez marcgravcn von Baden und dez graven ingesigele von Zwein- hrucken mit unsern ingesigeln an discn brief sint gchenket zeime Urkunde. dis
*) gescliHch uu donie frielage nach sant Ülricboz tage, du von gots geburte wareol zwelfhunderl jar und vieri und sibencig jar.
Ü mu HtitUb. ümmt. Bibl. I nr. 182 or mb. c. SM ti§. pmd. pmüm totM, fnaran
Otdntdct au* dem Briefbuch A fol. 84» • mm Stmßb. 8t. A. M Wmtdfr OcO. artk. f. M7. u — Btgnt nach V i. d. ZeiUchr. f. Ottek. d. Ottrrk. XXJV. tU.
34. Ftkdtbntf Graf SmoM com EbersUin «« die SlMdt StruMmrf
SytHon oomes de Kber>lciu iuin(iM-~ i uiiMiimu^ ii ri\iiiii> noliciam subscriptorum. cum nos et R(üdoil'us) marehio de Baden -
22 1274
auxilio et consilio, nos propler eum vos per otnnia difSdamus vobis nostram iniini- citiam" presentibus demandantes.
[in verso] consulibus et civibus
Argentinensibus.
S aus Straßb. St. A. Verschl. Canzlei-Gew, Corp. K lad. 17 or. mb. lit. claiisa c. sig. in 5 verso impr. Gut erhaltenes Siegel mit der Legende : s. Symonis comitis de Eberstein et de Zweinbrnckin. Das Stück ist jedenfalls vor 69 zu setzen, auch nr. 35 muß es wohl vorausgellen.
35. Markgraf Rudolf von Baden erklärt, Allen, welche aii der Zerstörung seiner Festen Seh und Seidenati mitgewirkt haben, vergeben zu haben und sich ferner lo mit ihnen vor König Rudolf vergleichen zu icollen. 1274 Juli 29.
Nos Rud[olfus] dei gracia marchio de Baden ad universorum noticiam volumus pervenire publice profilentes, quod nos universis ad devastacionem municionum nostrarura Selse et Seldenowe cooperantibus, qui ex jussu et raandato serenissimi domini nostri Rud[olfi] Romanorum regis ad hoc venerunt, videlicet E[mechoni] et Fr[iderico] is comitibus de Liningen, H[einrico] comili et filiis suis \V[alramo] et E[berhardo] comi- tibus de Geminoponte, domino Ph[ilippo] de Bolandia, domino H[einrico] de Flecken- stein •>, Hundi, H. fratri suo, Store Symoni civibus Argentinensibus ac toli civitati nunc et in posterum de hujusmodi commisso, de quo predictum est, firmam recon- ciliationem dedimus promittcntes nicliilominus in hiis scriptis, quod nos. si quid *o contra quemquara a tempore creationis serenissimi domini nostri R[udolfi] Romanorum regis indebite altemptavimus, coram eodem domino nostro rege, cum requisiti fueri- mus, universis justiciam faciemus ita, quod et ipsi nobis jusliciam ibidem de eis, si quam contra ipsos nobis proponere compelit, e converso facere sint parati. datum anno domini 1274 dominica proxima posl festum sancti Jacobi apostoli. in cujus facti as evidenciam nostro sigillo roboravimus presens scriptum.
S aus Straßb, St. A. FF or. mb. c. sig. pend. delapso.
Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 62» ibid. bei Wencker Appar. et instr. arch. p. ISO mit einigen Abweichungen, die es unsiclter lassen, ob nicht das Or. vorgelegen; Schöpflin Ilist. Zaring. Bad. V, 356 nr. 153; Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. XV, 395. Vergl. ao nr. 30 Anmerk. 1.
36. König Rudolf bestätigt die Sühne Diemos von Bretten mit der Stadt Straßburg. 1274 August 28 Straßburg im Haus der Herrn von Klingen.
Wir Rudolf von gots gnaden der Römische kunig tönt kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehorent, das Diemo von Bretbeim vor uns verjehen het, das 35 er mit den bürgeren von Slrazburg algemeine liuterliche versunet ist umbe das, das sie in gevangen hettent ' . dise süne het er gesworn stöte ze habenne iemerme ane
a) S inimiciam. b) S witdtrholt H. de Fleckenstein, ebenso der Wencker'sche Drnck.
> Vergl. nr. 33.
I
1274 «
gev<*rik> iitid licl l)i doiiie .selben eidr vor uns ^elol>cl, dus it krirne briTen noch nietnannc anderes nienier sol gehclfen in keimt; urliugc wider die bürgere von Slns> bürg und doz er in niemcr Icil Uüch schaden ucxh liister sol getfin noch tchaftwi gelun utnlx! dise getal. das aber dis sl6te blibe, derutnlx- ist durch sine belle ' unsere ingesigelc an disen brief gehcnket /eime Urkunde. dis gescbacb zft Stras- burg ufl'en der lierrnn buse von (klingen ' an demc cizlage vor sanl Adolfex tage in dem«! ersten jare unseres rieliez.
S (IUI SlrulMi. Sl. A. Vergchl. CaniUi-Oew. K\n\>. k l»d. 16 or. mb. e. »ig. pemd. (ledruckt aun dem Briefbach A fol 221 >' ibid. hei Wtncker Coli. arch. p. UH — Btkmer ■0 It. Rud. nr. 93 mit dem irrthiimlichen JMum Juni 12.
37. Die Benediclinerabtei AUorf yibt das ihr mit dem Slraßburger Drtieinig- keilskloxter iugefallene Patronalsrecht der Straßburger Kirch« ro» AU St-Peter dem Bischof von Straßburg zurück. 1274 October 4.
Rcvcrendo in Christo palri ac doniino.. dci gratia .\rgeutinensi episcopo dirina
i& pertnissione abbas et conventus monaslerii de Altorf ordinis sancti Benedict! Argen- tincnsis dyocesis quic(|uid possunl rcverencie el honoris. cum hone memorie vcno- rabilis dominus Berhtoldus quondam cpiscopus et capitulum ccclcsic ArgenlineDsis ecclesiain sancti Petri sonioris cum Jure patronatus i])sius in Argentina monasterio sanctc Trinitatis extra muros Argentinenscs nostro monasterio nunc unilo* ad sus-
«i> teutacioneni fralrum predicti monasterii liberaliter coutulerinl' propter deum, et ex cullationc hujusmudi nulliun possinuis commudum [rc(|uirere] *, cum litea graves su])er dictu ccclesia sancti I'elri et jure putronalus ipsius nobis insurgere vidcamus, per quas monasteriuni nostrum enorniiter ledi posset, ideo nc (quoddamj dispendium senciamus, [immoj dubium est nobis possc aliquod compendium ob|venire]^, nosdili-
f& genti Iractalu habito de consilio honestorum predictam ecclesiam sancti Petri cum jure patronatus ipsius vobis et ccclesie Argenlinensi reslitucndam esse rl-— -^••••this et reslituimus pleno jure et cum omni integrilate, qua jus patronatus hii, et
dictam ecclesiam in mouasterium sancte Trinitatis predictum prefali episcoptu et capitulum Argeutinensis ecclesie Iranstulerunt, reddentes el tradcnles diele eociesie
90 Argenlinensi omne jus, quod in dicta ecclesia sancti Petri scnioris el jure patronatus ipsius habuimus vel habere [potuimus], ralam habentes ordinacioncm, quam de dicta ecclesia du.\crilis facicudam. datum anno domini 1274 fcria 5 post feslum beali Michahelis. et in hujus rci leslimouium presenles lilleras vobis el ecclesie Argenli- nensi predicte Iradimus sigillorum nostrorum nuinimiue roboratas.
>'• /{ aus Straßli. Be: A. ii fasc. 2 or. mb. c. $ig. penä. <Mi|mo. Dit Sdtnft iM tbtrk mtmitkt.
Gedruckt lUtrmch bei Ornmdidier Ompt. inM. ///, iU nr. 7i.
■} Qrmiiditr rtperin. b) Orniiinlitr om. [immo) — ob[v«Bir«]. D»r Salt ftütr« ifas 5mm aaeA mt Um.
> Vergl. Straßh. Oa»»en- u. HAuMmameh i MilteMtrr S. Vit. * Seil 1304. Vergl. ÜB. I. 4M m. MS. ä Vtrgl. l'B J, Wl nr 359.
24 1275
38. Ooitfrid Abt von Neuburg schreibl an, die Stadt Slraßburg, er bitte um freies Oeleit, um sich wegen der ungerecht gegen ihn erhobenen Klagen zu verant- worten. [1252 — 1275] Januar.
Honorabilibus dominis et in Christo plurimuin diligendis G. proconsuli ceterisque consulibus et magislratibus ac universitati civitatis Argentinensis frater G[otfridus] * dictus abbas Novicastri quicquid polest servitii vel honoris, cum ad nos pervenerit ex relatu quorundam, quod nos vestram indignationem incurrerimus et offensam, universitatis piam providentiam ac providam pielatem omni devotione qua possumus exoramus, quatinus ad nostram purgalionem vobis verbotenus declarandam et ad satisfactionem debitam exhibendam super hiis, que nobis forsitan imponuntur, liberum lo et securura accessum ad vos nobis dignemini provida dehberatione conferre. et nos ubicumque nostram innocenliam non valemus sufficienter osteudere, parati sumus omni prorsus emendationi, quam vos ipsi decreveritis vel audetis imponere, sub- janwr u jacerc. bene valete. datum feria tercia proxima post octavam epiphanie.
S aus Straßb. St. Ä. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 or. mh. c. .ng. petvd. laeso. Das 15 Stück gehört dem Schrift-Character nach in die zweite Hälfte des 13. Jahrhunderts. Gottfrid ist als Abt von Neuburg tiachweisbar von 1252 bis 1280. Da für die seit 1275 bekannten Bürgermeister die Sigle G nicht passt, so ist dies Jahr als Endtermin gesetzt. G ist vielleicht mit Gozeliuo aufzulösen und dürfte die Urkunde dann wohl in die Jahre 1262, 63 oder 65 gehören. «o
39. Die Stadt Basel schließt mit der Stadt Straßburg in Erwartung eines dauerhaften friedlichen Ausgleichs einen bis zur Osteroctav laufenden Waffenstill- stand. 1275 Januar 18 Basel.
Viris honorandis prudentibus et discretis . . magistro el consulibus Argentioen- sibus . . magister et consules Baslienses salutem obsequium et amorem. cupientes m omnes questionum arliculos inter vos et cives vestros ex una et nos et civitatem nostram motos ex parte altera fine amicabili terminari et vobiscum in veram et per- petuam ex affectu amiciciam reformari, treugas » fideles sine dolo quolibel observan- das vobiscum et cum omnibus civibus Argentinensibus ex parte noslri et omnium, April ii qui nostro districtui sunt subjecti, usque ad octavam pasche proximam presentibus so confirmamus, transmittentes vestre circumspeccioni has patentes litteras super con- firmatione earundem treugarum confectas universitatis nostre sigilli munimine robo- ratas. datum in consilio nostro Basilee anno domini 1275, 15 kalendas februarii.
S aus Straßb. St. A. Verschl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 or. mb. c. sig. pend. delapso.
a) S )'« treugas ist u dem e mit anderer, hellerer Tinte tlergtschrieben . •''*
I
1276 «
40. ßisc/io/ Aonrii'l ron Sl rn IJin ,ii /ni-i/rri '/< /- <'hriis \ri,irr hii,rrir zur rifrigen Unter slüUuntj des Slralihunj'f MvuslKihiw^ ""/ "ml ,n<h/,i r,„.- /.'.-■, rou AhlaßbemiUiijungen dafür bekannt. 127r> Januar i'^
(^ftnrudiiH (k'j grnlio Ar(<<;iiliii<;ii.si.s i|H>.n|,ii>> iiiuvitm .ili!..ii.:,-i ;!; i.l,iit pr«-- •'■ posili» decanis plehunis et viceplebonis cili risquc cccluiiarum 1. 1 ii^iiln;-. Argt-n- lincii.sis dyocesis, ad qtios preHcns scriptum pervcncrit, Balutem in co, qtii no» sangtiinc suo lavit. ordinala karilas, elsi umnium indigenciis pro posso condol<-al, Hucciirrit illis tarnen propcnsiiis ac iniscretur et siihvcnil cfficacius, qtios sibi vidH astrictos riimiliaritatis scu cuhcrencic alicujus vinculo s|)cciali. liinc est quod. licet
X* ornnium eci^lcsianim nobis stibjeclaruiu promocioiii dcbeamtis intendcrc, majori (amea, in qua intclligimur et ipsa in nobis, pre cetehs lenemur prospicere, ut in inaleriali- bus el in spiritualibus* grata noslris temporibus recipiat ** incremcnta. cum igitur fabrica mntricis fHicIesic noslre Argcnlinensis laudabilitcr utiquo sit inrhoata et propter (lefectuin cuiisumaciouis ejus seu longo annurum spacio expcclare nimis cüulingal.
IS si de suis tantum facultalibus debeat consumari , de maturo consilio prciatorum noslrorum acceleracioni suc digne duximus providendum. sane dilectissimi nobis in Christo, quos divina potcncia sub baculo noslre dicionis esse voluit. aUeoUsgime rogamus vos el sub alteslacione divini judicii ac in virtute sancte obediende atlen» lius commonemus, quatenus latores prcsencium noslros speciales nuncioa laper
») premisso negocio promovendo depulatos, cum ad vos pervenerint a vestris snbdilis beneficia petituri, sine coutradicione et vexacione qualibet recipientes veslros parro- chianos in confessionibus el in publice ad tarn piani intcncioneni cxequendam. ut elcmosinas suas erogent, attentis monicionibus vestris lideliter iuducendo el dictum negocium in personis propriis juxta quod ab eisdem nunciis informati fueritis, stu-
» deatis efficaciter promovere, ipsos nuncios in vestra hospicia, ne de facili ab aliqui- bus molcstari aut infamari contingat. recipiatis eisque in viclualibos tamquam vobis ipsis conpetcntibiis boneslc pruvidealis. cxpensas tarnen eonindem moderando. floimas enim, quod de fidelitate vestra el devocione sancla , quam erga nos et ecdesiani nostram vos habere speramus, in hoc veslrc dilectionis et obediencie certum experi-
9« mcntum rapieuius. volunius eciam el precipimus. ut ecclesia nostra Argentinensis tnaler vestra nove regencracionis et salulis per vestram cxhortaciouem promovcatar huc niodu videlicet, ut in testanientis ornnium moricntium sul)ditorum veslrorum sen vivorum donacionem el legacioncm pro remediis animarum suarum primo recipiat fructuosam, el ut parlem aliquam dfcla ecclesia se gaudeat habituram', salva porcioo«
■i!> canonica pnrruchialiiim ecclosiiinim institulis edilis declarata. unusquiaqne eCMIB vcstnim in ccclesiis vestris duos de piirruchianis vestris niagis tideles et Tdoneoa horum beneficiortim collectorcs instituat. qui beneficia collata integre recipiant elea sine diminucione qualibet ad dicm et lioram. quem lalor presencium vobia nsigiM- verit, si vos in persouis propriis intcresse uon potneritis, ad manus conaervalonim
*) V «piriUlibii«. b) f racipiunt c) F vtr«. d) F *W. »ipr«««« nomiMlar. Dm /Ml( i» im fMri- U»lnul»it M)tlf*intr»fftm mmd fUt kt»r kfimfm Si»».
Sir II. *
26 1275
super hoc negocio eleclorum lalori presencium [presenlare] » non omittant. si quis auteni vestrurn huic mandato noslro rebellis aiit contumax exstiteril, ex ipsa culpa secun- dura delicti meritum se noverit graviler puniendum, insuper coram nobis vel judicibus super hoc negocio a nobis constilutis die et loco sibi per latorem presencium prefixo conpareat responsurus. vobis eciam sacerdotibus mandantes precipimus, quatenus istud '•• negocium singulis diebus dominicis et feslis diligenler et efficaciter promovere stu- deatis. illos vero, qui istud negocium exetnplo verbo et opere minus diligeuter, quam debuerint, fuerint executi, vos judices super hoc negocio nostra auctoritate constituti animadversione puniatis. si quis vero plebanorum aut sacerdotum huic mandato nostro obviare aut contradicere presumpserit, quod absit quod nee credere possumus, pre- lo cipimus, ut coram nobis vel judicibus prelibatis, videlicct domino M[arquardo] scho- lastico et archidiacono et domino E[berhardo] de Entringen archidiacono dicte fabrice provisore ad diem et horam, quam lator presencium sibi assignaverit, citatus con- pareat auctoritate pesencium de lali et tanta inobediencia responsurus. ipsos vero nuncios ac negocium sub dei et sue sanctissime genitricis Marie et nostrara protec- is tionem suscipimus specialem, et quicunque eos verbo vel opere videlicet molestare aut aliqualiter in suis negociis inpedire presumpserit, si laycus fuerit, statim se noverit excommunicacionis sententiam incurrisse, si clericus, quod absit, sciat, se auctoritate presencium ad presenciam judicum predictorum peremptorie esse citalura. indulgemus eciam, ut, si alique ecclesie a nobis vel archidiaconis nostris fuerint »o interdictc, duobus aut tribus diebus dominicis ac festis, in quibus istud negocium fuerit promovendum, excommunicatis et nominatim interdictis exclusis divina ibi officia celebrentur et verbum exhortacionis ad populum ad promocionera negocii efficacius proponatur, salvis senlenliis negocio generalis ecclesie promulgatis. inhi- bemus eciam vobis plebanis et vicariis sub pena suspensionis, ne aliquas peticiones «& vel petitores aliquos, sive sint reguläres sive seculares, sub quacunque forma ver- borum litteras nostras portaverint, admillatis nee in vestris ecclesiis aut cappellis pro requirendis elemosinis petere vel predicare soUempniler permittatis, quoadusque negocium matricis ecclesie efficacius coiipleatur, ut ex hoc vestra obediencia matrici ecclesie exhibila, a qua siquidem recipitis promociouem ordinis et honoris, coram so deo et hominibus appareat fructuosa. statuimus eciam et concedimus cum consensu archidiaconorum nostrorum, ut omues, qui fraternitatem beate Marie virginis recepe- rint et ad elemosinas singulis annis reddendas se obligaverint , si ecclesie , ad quas pertinent, fuerint interdicte a nobis vel archidiaconis nostris ipsosque mori conti- gerit, nisi excommunicati ac nominatim inlerdicti seu publioi usurarii fuerint, eis m sepultura ecclesiastica non negetur. ad hec karrinas jam indictas vel eciam indicendas propter urgentem ipsius fabrice necessitalem de bonorum consilio in penam pecuni- ariam duximus conmulandum. noverint igitur universi, nos a sede apostolica ad salutem omnium benefactorum largam indulgenciam obtinuisse. dominus papa pietatis studio moreque paterno omnibus vere conlritis et confessis, qui manum porrexerint ad- « jutricem et suas largili fuerint elemosinas ad opus prefatum, annum et quadraginta
a) F Oiil.'presentare. Srgämt aus den gleichlautenien Ifidulgenten.
1275 «7
i|li"> i'l IIIIIIIHillllll MIIMI l< 1)1 illliT iri.iviit, llliil|H'l ll.ltil 11,1., i:.'! --':■■
ceiitiirn dies', düminiis l'|elruH| logulus w;xiigiiilu ' die», d i.ijmi- • i^i ;. r:u . /i'.,- Aquincnsis t^piscopus quadraginto dies, dominus niclropoliUinus quah i,.' nt i ..' ^ dominuA cpincopus Spircnsis qundraginla dies, doniiDu» epiwopiu ijoii r, qiuidrngintii dl«;», dominus f-pisc-opus Hnsilicnsis qiiadrHginla dies, qti ' scdcs üpo.stulico UN(|ue ad consummairionem dicti ü|>eris confirmavr omnipotentis dei misericordia el suc glorios«; genitricis virginis Marie h-
denlcs omnibus, qui od opus prcfaltim manum porrexerinl adjutriceto, quadraginta (Vn'S oriminulium et iinum annnm vcnialinni rclaxamus. insuper peccata oblila. vola
in frncla, si ad ca redierint. ofreiisus patnim et malrum sine manuum injectionc vio» it>ntu, pcnitencias oblilas et negligcntcr faclus. transgrcssiones tidei et jurameotomiD, quc ex levitate animi ac ex iracundia proocsst-runt, misericorditer rclaxainiu. prelere«, si qui suhditorum vcstrorum per ropinam vel luuram ac per furtum aeo alio modo res mulo acqiiisitas tcncnt, si p^-rsonas, qiiihus onrimi restitucio debelur, ignoraTerut
IIS oasquc juxla consilia suonim sacordotum ecclesie malrici crogavehnt, super büs aot coram deo reddimus absolutos cl inde vos ccclesiarum rectores lestes Mse Tolumns* et responsores. voliimus'' ociom et prccipiinus, ut quilibct sacerdos in nostra dyo- ccsi, sivc rcguluris sivc secularis sil, pro omni bus ecclesie nostre benefactoribus vivU et dcfuiiclis singulis seplimanis tres inissas celebrct, feria serunda pro defunctis,
<" fcria quinlu pro pcccalis, sabulo in honorem bealc Marie virginis. preterea ds damus omnium oracionum, quc fiunt vel flenl in dyocesi Argcntinensi, participaciouem. et vobis saccrdotibus in boc negocio fldeliter laborantibus, quicquid ex torpore vel
rneglicncia in divino officio omisislis, dum bcne contriti et confessi fueritis, miseri- corditer condoiiuinus. datum iinno domini 1275 in octava Angnelis*.
F aus Stnxßb. Frauenh. A. I)on«tioniboch 2 fol. 19«{»-197>> ecp. eAort. Johannes Wiuip cellerorins fabrice ecclesie Argentinenaii feria 6 poat sionia domiiii a A. 140«. Mai 21.
Oedntdtt darnach hei Kraus Kuntt m. Allrrtktim i EUaß-Lothrimgem l, 3S9.
41. Jiischo/ Konrad con Slraßbiirq fordert auf, > ' >iißiges EigrntkHM, dtt » nicht mehr zurückerstattet werden kann, an die ai,..^^..,^cr MüMt«rfabr%k aii»- führen. 1275 Januar 28 Slraßburg.
C,finradus dei gracia Argentinensis episcopus omnibus prclatis et ccclesiartim rec- loribus sive aliis nnditoribus'^ per suam civitalem et dyooesim de sua iicenda vel
•) F voUmua. b) F volimu*. r1 ntlhif^l Nccrdolibiin
».% > Vergl ÜB. I, 986 nr. 374. » »rry, , /. i . i
* Einen naheeu gMeMtmlemdm AhtnUhritf r» (i
Hiichof Emicho iim Worms fJ'JT, in
Abl)U$e auch ftir den Hcrrich seiner I ' ^ /
Hichler und der I'iissus ron S 'J6 Z 31 hi$ ti 27 X. ß. Dafür hri- r TohM
■10 RncprdotibuB sub pona saspensionis ofBcii vc»tri, ne aliqnam |H>rciuii> -■<■■ ab
pixlcm nuncii« cxtorqnero vel rwip^rc prMumatis niti illam. quam Tobit porr :ia
voluntatc. Oenau identisch mit Hitttm Indulgensbriefe t^ichot ist ' '
nm SfKter 1300 April lA Heide im Frauenh A non»titmi<bnrh i f
28 1275
rectoruni ecclesiarum [conslilulis]= salulem in Christo Jhesu. cum secundum elo- quium divinum non dimiltalur peccalum, nisi reslitualur ablalum, mandamus firmiler precipientes, ut omnes subditos veslros monealis et inducere studealis, ut male ab eisdem accepla et male relenta, ad quorum lenentur resiitucionem, iu foro penilen- tiali reslituant eis, a quibus eadem receperunt sive quibus eadem debenlur, vel » eorum heredibus aut eorura procuraloribus. qui si invcniri non poterunt diligenter exspectati et requisili, ue ex hoc animaruni suarum salutem periclitari contingat, de capituli'' noslri consilio slatuimus et mandamus firmiler precipientes, ut omnia hujus- modi restituenda ad fabricam noslre ecclesie Argenlinensis eadem cessante fraude denlur et assignentur, ut saltim saluti eorum, quibus hujusmodi res restituende i« fuerant, consulatur et subveniatur hoc modo sicque occurralur fraudi, que in nostra civitate et dyocesi circa hujusmodi restituciones consuevit admilti. nos enim in om- nes, qui aliter circa hujusmodi restituciones quicquam ordinäre presumpserinl vel aliter ordinata receperint, presenti scriplo sentenciam ferimus excommunicacionis. datum Argentine anno domini 1275 in octava Angnetis. is
F aus Fraueith. A. Donationsbuch 2 fol. 198» a>p. chart. d. a. 1406. Gedruckt darnach bei Kraus Kunst u. Alterthum i. Elsaß-Lothringen I, 363.
42. Bischof Konrad von Slraßburtj verheißt Allen, welche zu Gunsten des Straßburger Mnnsterbaues die große Glocke läuten lassen werden, Ablaß. 1275 Jamiar 28. m
Günradus dei gracia episcopus Argenlinensis universis presencium inspecloribus seu audiloribus salutem in domino. quia opus ecclesie Argenlinensis sicut flores maji variis ornatibus consurgens in altum oculos aspiciencium magis et magis allicil et eisdem dulcibus obleclaminibus alludit, ideo cordi nobis inesl, ut idem opus, quo- cunque conpetenti modo possumus, ul perfectionem debilam consequatur, promovere 25 fideliler studeamus. omnibus igitur, quibus major campana in subsidium dicti opcris ex eorum electione et volunlate pulsata fuerit, quadraginta dies, hiis vero, qui audi- entes sonum campane oracionem suam pro salute anime defuncte fuderint, viginti dies injuncle sibi penitencie de omnipoleutis dei et gloriose virginis Marie confisi misericordia relaxamus. datum anno domini 1275 in octava Angnetis.* 30
F aus Straßb. Frauenh. A. Donationsbuch 2 fol. 198 "» cop. chart. d. a. 1406.
Gedruckt darnach bei Kraus Kunst u. Alterthum i. Elsaß-Lothringen I, 362. — Strobel
Gesch. d. Eis. II, 96 Anmerk. 2 aus Wencker Chron. mscr. I, 150, tcohl nach gleicher
Vorlage.
a) F coofessiones. b) F capitulo. j.
' Diesen Ablaßbrief, wie denjenigen sub nr. 43 iciederholen genau mit denselben Worten die Bischöfe Friedrich I und Johann II von Straßburg 1303 December 10 und 13öi Juli 11 Cop. ebenda i. Dona- tionsbuch 2 fol. 199 u u. 200 a.
1275 9
4;{. Ablndbrifl Hi.srho/ h'oiuiidx ron Straliffurg zu (fwakH dei ktiligeit Kremtsi
des Nlraßbnrger Müiulerx. HfTT) Januar '^K.
CQiiradtis dei gracia episcopiis Argenlineiuift univcruiü ClirUti (idflibiu, ad quo« |ir<^s<>iile.s liltert; pervrtiorint, Kiiliilem in domino. cum »icut nostre dyooesw et tUis
f> (^lirisli coiisliil lidelihiis, cnix gluriuHa, crux adorandu earlesic ArgeatineoMS tuicto- rum rcliquiis prcdila lanlis u longo retruaclis IvmiMiribus virtulum ac niiracalonim cfTeclibus »il cxpcria, quod quandiK-uuque populus Argciilineom Modem MoeUm crucein pro sorctiilale acris scii iluvioruin inundacionc repriinenda aul pro grandi- nibiiH aut tem|H>slatibiis iniligandis sivc pro uliis nccossilalibuH qiiib*; :*■ re*d>
tu realer de|)osiicrit ipsainque depurtan» cum devocione ymnis et canlK . tionÜNM
adco gralain poslularit, statim placala ira altissimi a domiiio cuncta* se impetraaw Iclclur, dignum est, ul cadcm sancta crux in laudctn Christi a populo chrisliano devofionihus, oracionibus et elcmosinarum subsidiis vcneretur, prcserlim cum heoe» ücia illic impensa ad promocioncm fabricc ecclesie Argeulinensis salubriter et utUiter
■i^ convertanlur. univcrsos igilur vos et singulos rogandos duximus et fidcliter commo- ncndos, quatenus illius intuitu, qui bonorum est omnium retributor, specialiter ad bunc sanctum Ihosiiiiruin, quem sibi dous pro celeris elegisse videtur, prout veritatis coltidiuua pnlct cxperiencia, manum velilis porrigere adjulricem, ul per bec et alia bona, quo domiuo inspirante fecerilis, ad elerna possilis felicitalis gaudia pervenin?.
'0 nos enim de dei omnipotentis ac ipsius gloriose virginis misericordia necnon omnium sanrtorum confidenles morilis omnibus, qui ad prediclam sanclam cnicem manum
rrarilativnm porrcxcrinl, quadraginla'" diesinjuncte sibi penilencie misoricorditer relaxa- nuis prt'ler oliiis scdis aposlolice ac iegatorum ejus, archicpiscoporum cl episcoporum indulgencias, quas ad hec per bencficia, que feccrint, nicbilominuä consccuntur.
F (iiw HiraBb. Frauenh. A. Donationsbach 8 fol 197 >> top. chart. d. •. ÜOC. OtArwekt darnach bei Kraue Kunst m. jUtertlum i. Elsaß-LotMrimftn J, Sil.
44. />it! Stadt Colmar rereinbart mit der A'tadt Straßbnrg gegemt9%tif9 Steher- keit ihrer Bürge r bis tum Ablauf der Oster\rocke. 127. "i Jannar 'i9.
so Wir Sifrit von Gundoltähcin der schultheize der rät und die burger gemeiiüiclie
von Colmere Iftu kunt allen den, die disen brief gesebent oder gohorent, dai wir mit den burgern allen gcmcinlicbc von Slrazburc sint uborein komen, das hinoau unze uu i^zgander oslerwocheu ir bürgere z& uns und unser bürgere xfi in Teien sulnt und man da zwiscbent dekeine pfendunge noch bckumberunge dewederthalb
u gegen einander lAn sol. diz gcscbacb an demc astage vor der liehtmes, da «tm goLs geburte wareut tusent jar zweihundert jar und funfe und sibeiuüc jar.
5 m» Straßb. St. A. Verschl. Canilei-Oew. Corp. K lad. 17 «r. atk 6 m§. ftmi. (tat erhalttnti gtibe» Wach»»iejfei
•) F cuuU. b) y kattt »rtfriHtftttk I, ^Mt wwA dtrtkuritkt» m>d U rfaraltr ftnttt.
Ap^ M
30 1275
45. Graf Alberl ton Uohenberg terpßicfUet sich, der ütadl Straßburg jeden Schaden, den ihr Heinrich Kaltxoile und Genossen zv, fügen möchten, zu ersetzen. 1275 Mai 22.
Noverint universi presenlis cedule inspectores, quod nos Albertus comes de Holienberg promitlimus et ad hoc nos presenlibns soUeinpniter obligamus, quod si Heinricus Kaltwile vel aliquis amicorum suorum umquam civibus Argentinensibus dampnum vel molestiam intulerint in personis seu rebus vel inferri procuraverint pro eo. quod iidem cives ipsum tenuerant captivatutn, nos ipsos cives de hoc absol- vemus et indempnes reddere promiltimus per presentes sigillo nostro in testimonium communitas. datum anno doraini 1275 in vigilia asscensionis doinini.
S aus Straßb. St. A. Verschl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 16 or. mb. c. sig. pend. Gut er- haltenes Reitersiegel mit der Legeiule s. Alberti coinitis de Hoheuberc.
46. Vertrag der Stadt Straßburg mit dem Armbruster Berthold Erlin. 1275 Juni 23.
Wir Johans jensite Brüsch der raeisler der rat und die gemeinde von Slrazburg 15 tönt kunt allen den, die disen brief gesehent oder gehörenl, daz wir mit Bertholte Erline alsus sint übereinkomen, daz er unserre stette jergliches mit siner kost geben sol fünf güti krepfige armbrust. und swas er anderre armbrust gemachet, die er ver- köffen wil, die sol er unserre stette von erst bieten, ist das wirre bedörfent, wir sulnt sie ime gelten, alse sie wert sint an geverde. bedörfen wirre niht, so sol er sie «o verköffen, da ez ime fuget; doch sol er keinem unserm offen viende kein armbrust geben zu köffenne. ern sol 5ch keime lantherren helfen wenne mit unserm urlobe. er sol uns öch unsere armbrust, swaz ie drane bristet, wider machen mit der stette kost, swenne so wir öch gemeinliche uz ziehent, so sol er mit unserm kost mit uns varn und süln wir gelten, swas er denne gezüges bedarf zu sime antwercke. wir 35 sülnt öch ime jerglichs geben von der stette wegen zwelf pfunde pfenninge, ie zur fronevasten drü pfunt. der sol man ime geben nündelialbes vomme lioltzmerckete und vierdehalbes von der stette g&le. swenne aber der hollzmercket gerwe ledig wirt, so sol er dise zwelf pfunde gerwe nemen vomme holtzmercket. der hof zu Wasen- ecke in dem begriffe, alse meister Bere dinne was, der höret in öch ane, er sie 30 dinne oder nüt. daz aber diz stete blibe, darumbe [ist] unsere stette ingesigel an disen brief gehencket zeime Urkunde. diz geschach an dem sünegiht abende, da von gottes gebürte warent tusent jar zwei hundert jar und fünfe und sybentzig jar. har- an warent der rat von Strazburg gemeinliche.
S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 185 a mit der Ueberschrift der stette armbrusters n
reht und sin gelt. Gedruckt darruich i. d. Zeitschr. f. Gesch. d. Oberrh. VI, 49 und i. d. Alsatia 1876. S. 265.
1275 -M
47. hiiniij Ruiliill iniiiml dir Sliidl Straßhuri/ in sf,,i>\. >,' ■..flim >./.,/. •■ .' besldtvjl ilii' iillf. /rii/ier hetrillifften FreiheiUu und l'ru 'f' ,/i. ,i 1/7.', l)f:, ,.>,.,■ s, Ilagenau
\ in nomine »anclc el individue Iriiiitali.s. Rudolfus divins favenle clemeocia b Uunianunim rcx semper auguatus. \ augiislialis piclaH ininensa clemencia eorum conmodis et honoribus liilariuri viillu consuevit intendere, quo» in suia obaequiia pia el prompla volunlatc dcsudure cognovit expcrientia cerciori. inde est quod noa advcrtentc», qiiiirn »inceru afl'cctu civilu» Argentina serviciis nostria ae expoaait et qualiler pi-r evidentissima ubsequiuruni suoruni merita regalis majcatatia aibi apectalem
ii> induxil graciani et favorctn, ad conmunem utilitatem civitatis Argentine pariterquc honorem in evum promovendnm grocioaum favorem nostrum duximua concedeodam, ul excmplo rcIriliiilioniM ejus, quam pro scrviciis suis memorate civitati conceannma« alle quoquc civilalcs inperii proniori voluntate ad noslra scrvilia fenencius animeotor. nolnm sit igitur oinnihus tarn presentibus quam fuluris, quod uos ad instar inpera-
lA torum el regum Romanurum predccessorum nostrorum sepedictam civitatem Argen- tinnni cum uninibus ejus incolis sub s]>erialem defensionis noslre graciam recipiealM de liberalitale noslri culminis ipsi civitati indulgenius et in cvum confirmaniua, at ubicunquR ipsius civitatis burgenses per lolani provinciam Alsacic prophetates aliquaa sivc quascunque possessiones habucrinl, nuUi licilum sil de biis proprielalibua aive
to possessionibus vel eciam hominibus eorum servicium aliquod accipere aul exigere vel eciam cujusquam prccaric sive exactionis onus eis inponcre, quoniam nos dictam civitatem cum omnibus ejus pcrlinenciis tarn intus quam extra ad speciale obacquiuni inperii dcorevimus reservarc. preterea constituimus tradidimua el auctoritale regia
tconsensuque principum nostrorum confirmavimus inslitulum el jus quoddara, quod Kcives iidom liabuerunt a divis augustis predeccssoribus nostris Lotbario et Philippe 'üomanorum rcgibus memorie recolendc', ut numquani in loco aliquo per personatn aliquam ecdesiaslicam vel sccularem eorum aliquis inpedialur aul roolcstetur vel in Judicium trahaliir exlra civitatem vel prorsus cogatur ab aliquo pro sua proprielate seu posscssiono ihi cuiquam rcspondere, sed si aliquis adversus aliquem eorum ■0 aliquid ({uestiunis haliuerit, infra civitatem coram ipsius civitatis judicibus eum inpelal ibique ei respondcat et satisfaciat. prcscrtim eadem auctorilale rcgali conce- dimus el indulgcmus, quod mercatores ipsorum per aquarum discursus cum merci- moniis suis eunles. quocunque locorum navigia pervenianl, si quo casu coolingente > rupta rucrinl vel ad lerrani porvcnerint. nc poriouliim natirrngii cum rerom sttcniB
s-> (liinersione perpessi aliquod in bonis suis idcirco dispendium suslineant vel jadnram, sed tarn navigia quam naviganlium bona illis rescrvenlur, ad quoa tpectabant. ante- quam navigium hujusmo<li periculum incurrissel, sublala pcnitus omni consueiodioe locorum. volumus itaque lidelcs noslros cives Argentinenses consislere in omni jure el honoro atque constitutione, sicul a divis Romanurum regibus el inperalorÜNU 40 nostris predecessoribus eorum fuerunl lemporibus sublimati, staluenles cl cdiclo regio
1 VrrgX ÜB. I, 61 nr. 78; tl9 mr /«.
32 1275 — 1276
dislricle precipientes, quatenus nulli umquam hominum sublimi vel hiimili ecclesia- stico vel seculari hanc nostre donalionis seu confirmalionis paginam licitum sil infringere vel ei ausu temerario conlraire. quod si quis presumpserit, Iriginla libras auri conponat, quarum medielas camere nostre, reliqua vero passis injuriam persol- vatur. ut autem presens concessio et confirmalio robur oblineal perpetuo valiturum, s presenlem paginam conscribi et sigillo nostre celsitudinis fecimus roborari. lesles hujus rei sunt venerabilis dominus Wernherus archiepiscopus Magunlinus, Fridericus Spirensis episcopus, Heinricus Basiliensis episcopus, Philippus dux Carintie, Fridericus burcgravius de Nörenberg», Emicho de Liningen et Eberhardus de Katzenelnbogen comites, Gotzo de Hobenloch, Wallherus de Clingen, Philippus de Valkenstein, lo Philippus de Bonlandia, Bruno de Hornberg'', Cunradus de Tän, Cunradus de Landesberg'', Burcardus et Peregrinus de Wangen et alii quam plures.
I Signum Rudolfi Romanorum regis inviclissimi ] (M.)
Acta sunt hec anno dominice incarnalionis millesimo ducentesimo septuagesimo quinlo, sexlo idus decembris, indictione quarta, regni noslri anno lercio. ir,
Datum apud Hagenoiam presentibus testibus suprascriptis.
S aus Straßb. St. A. AA art. 1 nr. 18 or. mb. c. sig. pend.
S 1 coB. ibid. or. mb. c. sig. pend. delapso. Links schon unter dem Bug stehen die Worte Rftdolfus rex manu, von einer gleichzeitigen Hand geschrieben, die jedoch von der
inea scripsi des Textes verschieden ist. Auch zeigen sie hellere Tinte. 20
Gedruckt aus dem Briefbnch A fol. 16 b ibid. bei Schöpflin Als. dipl. II, 10 nr. 701. — Böhmer R. Rud. nr. 215.
48. Henricus Treverorum archiepiscopus omnibus fidelibus contritis et confessis, qui Oratorium fratrum hereraitarum sancti Augustini Argenline in festis dedicationum ac patronorum per oclavas cum devotione visitaverint vel manum adjulricem ad opus 25 eorum porrexerint, accedente consensu diocesani quadraginta dies de injuncta peni- tencia relaxat. «devolionis pietas ac sancte religionis. » datum in Treveri anno domini 1276 in vigilia annunciationis virginis Marie. 127G März ^4 Trier.
T aus Straßb. Thom. A. lad. Augustiner 10 or. mb. c. sig. pend. delapso.
49. Pabst Innocenz V gibt dem Erzbischof von Trier den Auftrag, er möge so die nachtheiligen Folgen, welche sich aus der eidlichen Verpßichtung des Bischofs und Doincapitels von Straßhnrg betreifend die Besetzung des Schultheißen- und Rich- teramts daselbst ergeben haben, zu beseitigen suchen. 1276 Mai 7 Rom im Lateran.
Innocentius episcopus servus servorum dei venerabili fratri . . archiepiscopo Treverensi salutem et apostolicam benedictionem. ad audienliam nostram pervenit, 35 quod cum olim in civilale Argentinensi burgravialus scultetalus et quorundam aliorum civitatis ejusdem judiciorum officia ad collalionem venerabilis fratris nostri. .Argen-
a) S 1 Nürenterc. h) S 1 Hornberc. c) S 1 Landesberc.
1276 an
lint'tisis cpiscopi spcctanlia consitevissctil per episcopos Argentinense«, qui fuen pro tempore, iid siiutn cl eorum ronferri vitiini, qiiibiu eadem confprcbanlur , booe rnernorie Ufeiiiriciis) Argeiiliiiciisis ejjiscopii.s crcclcn» per hoc ArgcntinetiNts ecciene rondicionctn facerc melioreni, ne hujiismudi officia de celero lauter conferrentur ad vitnm, und cum capilulo nuü slatuit et tarn i|MC quam idcm capitulum de non vcntcodo «•otilra nee super hoc n »ede apo-sloliea vel nliundi* litleras irn lin
utendü vel eu.s ralus hiibendo presliteninlcoq>oraliler jurameiilii; ;..... . i-
dationis (Clemens papa predecessor noslcr inlcUcclo, quod proplcr hoc . tn.iK';^i' i eonsules et universilaH civitatis predicle contra bone memorie V|aUhenjm) Argen- tineiisem episcopum totumque clerum civitatis et diocesis Argenlinenstum quam- plurimiim eoncitati ecclesiis et pcrsonis ecclesiaslicis e;ir-- ' • civitatis el diocmi» <lampna gravia intulerant, el quod propler hujusmodi im prctcr td , qood
quasi tola prcdicta dioccsis irreparahilitcr destrucla erat, raulti nobiles el alii fuerant miscrnbililer interfeeti, quodquc verisimiliter limebalur, nisi per juramenli relaxa- lionem predieli festinuin iipjKjnerelur remediuin, pejora jKisse prioribus evenire, vene- rabilibus fratribus nostris Alberto quondam Katisponeusi el bone memorie Spirensi cpiscopis suis dedit lilteris in mandnti.s, ul consideratis diligentcr circumslanliis universis, que circa hec essent atlendendc, faccrent in hac parte auctoritate dicti predecessoris , que salubri pacilico el Iranquillo slalui cleri et ecclcsic ac civiutn predicloruni alinruinque personarum partium iliarum secundum deum nosceret expe- dire, conlradielores per censuram ccclesiaslicani ap]>ellalione i>ostposita compescendo. et licet hujusmodi litlere diclo predecessore adhuc vivenle prefnlis Ratisponcnsi et Spirensi episcopis fuerint presenlale, per cas tarnen ante ipsius predecessoris obilum nullus, proul asserilur. habitus est j)rocessus, propler quod felicis recordalionis . . ü|regorius| predecessor nosler tibi super hoc suas litleras destinavil: sed eodem predecessore 0|rcgorio] morte prevcnlo, tibi non fuerunt ccdem litlere preseolale. nos ilaquc de cireumspeclione tua gercnlcs in domino fiduciaro pleuiorem fratcmitali tue |)er nposlolica scripta mandamus . qualinus , si est ita . super hoc auclorilale
noslra prooedas juxla predielanun directarum prefatis Hut- nsi el Spirensi epis-
*' copis ojusdeni predecessoris iioslri Gjregorii] coutinenliam i. n. dalum Lalerani
nonis maji ponliticalus noslri anno primo.
S an» Ntraßb. SI. Ä. AA nrt. \^W^ or. mh c. ImlUi pemd. Mapt E$ »ieht am», aUobü* BmOt aiugerissen irordett tciirf. Kostenrermrrk Hitter dmm B»g Unk$ V , titftr ittli* f ■••'' einigen dnniuf folitntdeu emeiiichlen und ilmrchffUtrithtMtm BmtMobtn, cfiM nim : tmf ** dem nuij recht f n \i. oltcn link.« / " nkifrrr Timit nl- ' r • ■
Vir. Donniiilvrrmrrk wri twfi A'r- ornscnui.
Oetiruckt tum dnn ßripfbnrh A fol ÖA* Ohä. bei !kkOf^ Alt. iifi II, tS »r 706 ~ VnUhaM Rtg imilif ■■• "'"
30. huiuy Rudolf henrkitailil. Uuij der Markgraf Rudolf ton Baden Fn(ä4* ♦"' mit der Stadt Straßburg ffeschlouen hat. t?7ii Jnni 30 Hagenun.
Wir RAdoIf von gots gnaden der Römische kunig (Ant kunl allen den, die diseu brief gcsehenl oder geliArcnl . das Rfidolf der marcgrave von Baden und die
' Vtt^. m f M'i ur 4tr, Str. 11. a
34 1276
bürgere von Strazburg algemeinliche vor uns sint millenander lilerliche versunel, der marcgrave vir sich und vir alle die sine und die bürgere vir sich alle gemein- liebe, und haut die sune vor uns gelobet sletc ze habenne iewcdersile ane alle gevßrde und ane argen list. und swas der marcgrave von Baden oder sine liute den bürgeren von Strazburg schuldig sint worden von irre haut, das sulnt sie in gellen r> oder sulnt in aber drumbc rehte rede halten; damitlc ist dise sune ungebrochen, swa öch sine rittere und sine anbahlliulc den marcgraven bisagent duheinre schulde, da sie bi sint gewesen, die sol er gelten, er sol öch sine rittere und anbahlliute an die man ziuhet solich machen, das sie uffe den eit drumbe sagent. swa sie aber nibt bi sint gewesen, da sol der marcgrave rehte rede halten den, die in anesprecheut. i» swas öch der marcgrave von Baden den bürgeren von Strazburg unce bar schaden getan het, vir den schaden allen sol er in geben ahzig und hundert mark silberes
Mai I luteres und lötiges des gewiges von Strazburg zu disen eilen : zu sante Walpurge mes, die nu zeme nehisten kummet, sehzig mark und danach zeme zwelften tage
mar 6 uacli den nehisten wihennahten öch sehzig mark und die dritten sehzig mark zu »^ den anderen wihennahten öch zeme zwelften tage, herumbe hei er in ze bürgen gegeben unversscheidenliche graven Heinrichen von Vurstenberc, Heinrichen den marcgraven von Hahcberc, grave Symmunden den jungen von Zweinbrucken und Hermannen sinen sun den jungen marcgraven von Baden also : were das dis silbere zu duheime eile, als da vor bischeiden ist , versessen wurde, das ez den bürgeren «> von Strazburg von deme vorgenanten marcgraven von Baden niht vergolten wurde, so sulnt sich dise bürgen in den nehisten viercehen nahten, so si drumbe von der bürgere wegen von Strazburg gemanet werdent, entwurten nach rehter giselschefte zc Strazburg in ; oder ieder man der sol vir sich legen einen ersanimen rittere und einen edelen kneht ze Strazburg in niemer dannan ze kummenne, e das silbere werde *!» vergolten den vorgenanten bürgeren von Strazburg, das in denne versessen ist und derumbe die bürgen denne gemanet werdent. daz aber dise sune slöle blibe, derurabe ist unsere ingesigele an disen brief geheukel. wir grave Heinrich von Vurstenberc, Heinrich der marcgrave von Hahcberc, Symmunt der grave von Zweinbrucken und Herman der junge von Baden jehcnt dez, das wir bürgen sint, als da vor gcschriben »« slat, und gelobent ze leistenne ane alle geverde als an disen brieve bischeiden ist. herumbe sint öch unsere ingesigele an disen brief gehenket, das es war si und stöte blibe. dis geschach zu Hagenowe an deme ciztage nach sante Johannis mes in deme dritten jare unseres riches und da von gots geburle warent tusent jar zwei hundert jar und sehzi und sibencig jar. lieraue warent der herzöge Ludewig von as Feiern, Friderich der herzöge von Lutringen, grave Emicho und grave Friderich von Liningen, Friderich der burcgrave von Nürenberc und Walthere von dingen.
S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 16 or. mb. c. 5 sig. pend. delapsis. Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 1-tGa ibid. bei Wencker CM. arehiv. p. 58 = Fürsten- berg Urk. B. I, 252 nr. 512 i. Begest. — Böhmer R. Rud. nr. 260. m
1278 — 1277 Ti
51. I'dli.il JiiliMini 1.1/ hitiit/lniyl den JfiJic/io/ titu Ha.srl , da* Mt. Johanutt- kl'isti-r zu Straßburtj gegen lielasUgungen zu sch>>'' • Vli'> Oclobtr l'i yi'rho.
JuliaiincH cpi.scopiis ' scrvii» gervortim dci veneruhili fralri . . cpiaoopo BaitilieoM sahilcrii ot ii]H)stolic!itn hcnedictioncm. qui non soiiim »ua verum etiuD aetDeUpsM :> .sulubriU;r iil)ii)>giint<;s curn«;tii siiiiin cum viliiü cl concupisccntüs crueifignnt in OM- Iri» r;lauHlrtilihuK so cluiidendo , sunt non immerito gratis atlollendi ravoribns et congruis presidiis munietidi, ut i-o devolius, quo quietius domino famulanlcs, sihi |xrr vito iiK^ritiiiii et hIüh proli« iiint per oxf^mpluin. cum itaquc dilcctc in (Ilirislu filie . . priuriüMa et conveiitiia soruruiii iuclusarum monasl«>rii sancti Jobanni-s Argcnlinensis
lu ordinis SHiicli Auguslini sccundum inslituta cl 8ub cura fratruin ordinis predicatorum vivcntcs, [siculj nobis signilicarc curarunt, ipse ac raonaslerium supradictum a Doo- iiuUis, qui iioinen douiini reci|)(!rc in vacuum non formidant, mnltiplicilcr moli-ülenlur. DOS el caruiidiMii priorissc et sororum providerc quicti et muiestanliinii inaliliü ob- vinrc volenles fraternitati tue per apostolica .scripta mandamus, qualinus dsdem
■.'S priorisse et sororibus dcfensionis presidio efficaciler assistcns non permilas eas contra indulta privilegiorum sedis apostolice ab aliquibus indebite raolestari. molestatorea Imjusiiiodi per censuram ecclesiasticam appellalione [iostposita coti: ' " tiua
provisuriLs, ne de liiis, que cause coguiliüuem cxigunt vel qu' .. .^ . :iodi
non coulingunl, tc ullalenus intromitlas*. nos enim, si sccus presumpseris, tarn pre-
«> senlcs litleras quam etiam proccssum, quem per le ipsanim aucloritatc haben con- ligeril, omnino curore viribus ac nullius fore decernimus firmitatis. hujusmodi ergo mandalum noslruiu sie prudeuler cl fidciiier cxequaris. ul ejus (ines (luumodolibel non excedas, prcsentibus post triennium minime valiluris. dalum Vilerbii 3 idos octobris pontilicatus nostri anno primo.
M II am Stranh. llosp. A. lad. M) or. mb. BuB» (m Hat^ttkum. Kotitmermtrk
Bug link» . . mit Unken Aber itm neeUen AmU, dtmmUr Jac(obn*] Bobmus. Schreihertermcrk auf dem Bug mM» Sjr. Ber. Ob«» m der Mitte on «witeaf ätmA- »trichen, das n uxit mueimmdergeeogen. Dortualrermerk im doppeU ftaogemm titrtdciftm KahiHcn mä Krem darMer N. Waldini Eim emeiU DonmlmoHa üt
in 52. A'oiiig Rudolf theilt der Stadl Straßburg den auf iJkr« Aa/tra^e gefUUt»
Ifechlsspruck der Fürsten mit, daß derjenige, welcher sich tum Eintmger oder tmr SchuldiahlHng terpßichtet habe und dieser Verpflichtung nicht naehiomwu. Ütrmii gerichtlich belangt werden hönne. i'-i77 Februar ?'-' Wir».
Hiidulfus dci gracia Homniiurum rcx sempor aiiguslus prudcnlibus viris roagislro
IS coiisulibus et universis civibus .\rgonliiicnsibus dileclis (ir' '■' •• •t\m snam et
omne honuni. anno domini 1277 iiidiottone qiiiuln, feria - iive aposloli />*'««r u
nd veslrc fidelilaiis inslanciam ab infrascriplis principibus quesivimus in seniencia,
•} // rtf. iDlroniUM.
> Jokmm XXI mmA der BtOe.
36 1277
utrum is, qui so dacionc lidei vel jiiraraento corporaliler preslilo vcl palentibus suis liUeris ad obstagium vel solucionem alicujus debiti ad cerlum lerminum obligavit nee in ipso lermino adimplevil, ad quod taliler se astrinxit, de jure posset ubicunque etiam deprehensus per Judicium occupari. et senlencialum extitit communiter ab Omnibus, quod is, qui modo prediclo ad solucionem debiti vel obstagium obligalus promisso non paruit, valeat ubicunque inveniatur auctoritate judiciaria conveniri. in cujus sentencie evidens lestimonium lias patenies nostras litleras vobis duximus transmittendas. principes autem, per quos dicta sentencia extitit promulgala , sunt venerabiles H[einricus] Tridentinus, L[eo] Ratisponensis, . . Seccoviensis et . . Chy- mensis ecclesiarum episcopi et alii quam plures. datum Wienne anno et die pre- dictis, regni vero nostri anno quarto.
S aus Straßb. St. Ä. FF or. mb. c. Hg. pend. partim laeso.
Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 226 b ibid. bei Wencker Appar. et instr. archiv. p. 185 — Mm. Genn. LL. II, 412. — Böhmer R. Bud. nr. 331.
53. König Rudolf verbietet seinen Amtleuten im Elsaß, von den dort gelegenen Gütern Straßburger Bürger Abgaben zn erheben. 1277 Februar 26 Wien.
15
Riid[olfus] dei gracia Romanorum rex semper augustus dilectis fidelibus suis Conrado Wernliero, Cünoni de Bergheim ceterisque ofSciatis suis per Alsaciam gra- tiam suam et omne bonum. cum nos dilectos fideles nostros cives Argentinenses, qui erga nos fidei lumine rutilant clarioris, sicut experti cognoscimus, tam placidis m astringamus amplexibus, ita quod pro ipsorum commodis ampliandis et indempni- tatibus precavendis assurgere nos delectet, fidelitati veslre hoc regali edicto damus firmiter in mandatis precise volentes, quatenus nullas precarias ammodo de bonis ipsorum civium per Alsaciam contra privilegiorum suorum tenorem exigere aliqua- liter presumatis, precarias eciam, quas hactenus de bonis extorsistis, eisdem civibus 25 plenarie refundendo. datum Wienne 4 kalendas marcii regni nostri anno 4.
S aus Straßb. St. A. Briefbuch A fol. 146 b mit der Ueberschrift daz künig Rftdolf sinen amptlüten in Elsaz gebot, daz sie von der von Strazburg g&tern nit bete neraen soltent.
Gedruckt darnach bei Wencker Disqii. de ussburg. p. 5 ^ Lmig XIV, 1, 731 ; Schöpflin Als. dipl. II, 4 nr. 693 nach einem unbekannten Codex im Straßb. St. A. mit der irr- so tümlicJien Datierung Wienne 6 kalendas martii regni nostri anno primo 1274 Februar 24. Das Frivileg ist nicht wiederltolt, wie Schöpflin meint, sondern mit dem obigen identisch — Böhmer B. Bud. nr. 336.
54. Der päbstliche Caplan tmd Auditor Gerard beurkundet, daß von den Pro- curatoren der Stadt Straßburg Einwand erhoben worden sei gegen einen päbstlichen 35 Erlaß an den Abt von Altorf zum Schutz der Straßburg er Kirche und daß sich beide Parteien darüber verglichen haben. 1277 Februar 27 Viterbo.
Omnibus presenles litteras inspecturis Gerardus magister scolarum ecclesie Par- mensis domini pape capellanus et ipsius litterarum contradictarum auditor salutem in domino. noveritis, qucd, cum Lutholdus de Reinchem clericus procurator vene- 40
1277 37
riil)ilis piilris . . dci {^ruliu cpincopi Arf^eiiCinensiH pro i|»*" :•<.— *';.r..i i^tieras apoft- loliciis Hill) liac furinu : Johannes cpiscopiis et cetera li • mooisterii
de Altorf ArgcntiucnsU dioccsis .sdliitem et cetera, quia refrigesrcnle caritate mul* loriim udeo iniquilas huhiiiidavil, ut uou solum non liabeant ad ecclwia» et per- .'. soiias ccclesiaslicas n;verentiam proplcr doiim, verum en :■ ' im in eis apertiMtme |)orHe(iuanliir, expedil , iil noM, quibus earurn <:ura et m>. > incumbunt, bajtt»-
iModi perseculoruni conatibus obvicmus. cum igitur, sicut ex parte venerabiiis fratriii iioslri . . c]>iMcopi et dilcctorum liliorum prepuaiti decani et i-apituli Argcnlinensium fiiil proposiliini corum nubis, iidem a nonnullis, qui nomen douiini in vacuum reci-
1" pcn; iiou Cüriuidant, niüleslias multipliccs paciantur, nos volentes et ipsorum epiaoopi prepüsiti decani et capituli providcrc quieti et [lervcrsorum conatibus obviare ditCTB- tioni tue per apoütolica scripta inandamus, quatenus eisdcm cpiscopo prcponto decano et capitulü presidio eficacis defensionis assistcns non permitas*, eos contra iodulla privilegioruni 8cdi.s aposlolice ab aliquibus indebitc molcstari, mol '"' -^s et cetera,
<> allonlius pruvisurus, ne de biis, quc cause cugniliunem exigunl > i _ lulla hnjns-
modi non cuntingiint, te aliquatcnus intromitas. nos enim, si sccus presumpseris, tun prescntcs litleras quam eciam proccüsum, quem per tc illarum auclorilate haben coriligeril, oinniiiü caroro jnrihus ac nullius foro deccrnimus firmitatis. hujusmodi ergo mandaluui noslruni sie prudcnler et (idelilcr excquaris, ut ejus fines quomodo-
'^<> übet non cxcedas, prcscntibus post triennium minime valituris. datum Vitcrbii
idus fcbruarii pontificalus nostri anno primo. eisdem litteris magister Paulus cano- _/*" nicus TudtTlinus et Hodnlplius *" de Valva procnratores civiuni Argentinensium pro ipsis in audienlia publica cüDlradixcrunl. quas tandem ca condicionc al»olvcntnl. quod super liliinis molis inter diclos cpiscopum cl capilulum ex parle iina et prefalos
>& cives ex altera nullum predictis civibus seu universilati eorundem per predictas lilteras apostolicas prejudicium gcneretur. quod pars altera promisil (irroiler coram nobis. in cujus rei tcstimoniiun proscntes lilteras (ieri fecimus et audienlie contra- dictarum sigillo nuiniri. dalum Vilorbii '.i kolcndas inin-il pontificalus domini Jobaunis pape vicesimi primi anno primo.
jo S awi Slrafih. St A AA ar«. IH96 or. mb M pat. Vom einem SitftI ut NiefU* tu
ikr luUere Rand de» Stiicka sieht wie abge»ehmlttm am. BAdtttrmtrk wm Hand, wie et acheiiU caotio pro civitat« ArgnÜBMai.
55. Johannes X.\i \m\Hi abhati luoiiiistiTii Marp.K :- - Ü-.. : ,- 1 - ~ mandat, qualenus priori cl convonlui monasterii sancli ArLi-,;a-i; iMr.i u. irj.> Ar u gi-ulinenscs ordinis sancti Augustini adversus prcdonum raptorum et invasorum audaciam cfficaci presidio defensionis assistens non permittat, ipsos in personis et bonis suis inoloslari, molestatores hujiisiuodi jn^r censuram ec' " " ne
postposita composcal cl liujnsniodi moiulHtuin ]x'^* tri.niM'n ^t-
n
•) S iMrilutou» b) S »Ur itm tnim n la ksduipbu* «rti P»»ki 4< .
38 1277
pienlcr el fideliier exequaliir. «quia mundo preposito in maligno». daluni Vilerbii 2 kalendas aprilis pontificatus nostri anno primo. 1277 März 31 Vüerbo.
B aus Straßb. Bez. A. G fasc. 1700 cop. chart. sec. XV aun dem Privileg ienhuch von St. Ärbogaat fol. 12. Daß nur Fabst Johann XXI diese Urkunde erlassen luihen hmn, geht aus der Datierung hervor. 5
56. Cünradus episcopus Argenlinensis fralribus heremitis ordinis sancli Augus- tini licenliatur, ul in sua dyocesi verbum dei predicent el in stalionibus suis fidelibus indulgenliam quadraginla dierum dare possint. «in generalem Ghrisli fidelium». datum anno domini 1277, 16 kalendas junii. 1277 Mai 17.
T aus Straßb. Thom. A, Augnstiuer lad. 10 or. mb. c. sig pend. laeso. lo
57. Bürffernieister und Rath der Stadt Basel beurkunden, daß ihr Mitbürger Burchard Mordere der Stadt Straßburg über Zahlung einer Schuld quittirt habe. 1S77 Juni 23 Basel.
Burcardus diclus de Argentina magisler civium el consules Basilienses notum facimus universis et publice proteslainur, Burcardum dictum Mordere nostrum con- is civem ditnisisse universos cives Argentinenses et singulos absolutos el quillos de omni debito, videlicel quindecim librarum denariorum Argenlinensium, in quibus sibi dicla universilas civitatis Argenlinensis fuerat racionabililer obligata, confilens se easdem quindecim libras a predictis civibus Argentinensibus iutegraliler recepisse tarn per se quam per Bertholdum de Almswilre, cui de eadem summa per diclos 20 cives Argentinenses Iredecim libre denariorum Argenlinensium predicli Burcardi no- mine sunt integraliter assignale. in quorum lestimonium sigillum nostrum presenti cedule est appensum. datum Basilee in vigilia Jobannis baptisle anno domini 1277.
S aus Straßb. St. Ä. Verschl. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17. ur. mb. c. sig. pend. delapso.
58. Graf Friedrich von Leiningen, ton König Rudolf gesetzter Landrichter, 2.5 bittet die Stadt Slraßburg, ihre Boten mit Vollmacht zu einem nach Mainz auf Mitt- woch nach Maria Himmelfahrt anberaumten Tage in Sachen des Landfriedens zu senden. l'-i77 August IL
Fr[idericus] comes de Liningen judex provincialis a serenissimo domino R[udolfo] Romanorum rege constitutus viris prudenlibus et discretis amiois suis sincere dilectis 30 magistro consulibus ac universis civibus Argenlinensibus quicquid polest obsequii el honoris, cum vos precipuc necessarios habeamus super confirmacione sancte pacis generalis, rogamus el pelimus vestram providenciam, quatenus nuncios vestros cum pleno mandalo ad diem collocalam a venerabili domino noslro archiepiscopo Mogunlino Auguti is el civibus'' civitatum, videlicel proxima feria quarla post assumpcionem gloriose vir- 35
a) S DOS. b) S civium.
1277 30
ginis (lc8ti(iaro. velitis apud Muguritiuin nolitacuni (lispoupiidü de saocla pscc supra« diclu. iius i'iiim vus uHHCcurutiiiis litlcris prcsctitibiis veiiiciulo et redeundo in rebus
el |jcr80iii-4 (l.'itiiiii iiiiiio duiiiini 1277 in cnistinu Liiiiri-ririi rnurlym.
.S ((»« ^tinhli, .■>( A Itriilimi/i A loi .i,h\" 6 (Itdruikt äurtuu'h Im Wettcker Api>ar et in$tr. archtv ji lii, m :I l.'Kim'i' i ' V ^
SihntU) GeHrh. d. Rhein Sliulteh. 11, 63. — Böhmer H /('•■h,<„.l,r„
M. Fnilcr liicclorius onliiiis hcroinitaruiii simcti Aiigiihliiu H • j.;^. '.1,11-,
oinnibuü petiitcntibiis, qtii ud ecclcäiam rralniiii de |>cnilfnlia Jesu < :. Ar^Luliiu
in fcslü »aucti Jüliaiiniü apustoli cl ewangeliste, sancli Juhanni» haptisle et omnium
II) npuMlolurum, sancli Slephani |)rolliomarlyri8, saucli Laurencü et omnium wartyrum. siinclü Kallierine virginis, sanclc Margarete el omnium virginum, »ancti Nvcolai cpiscopi, sancli Augustini el omnium confessorum. in honore quorum anno 1277 in vigiliu ussuinpcionis beale virginis Marie accedenle cousensu C[onradi] Argenlt- ^«r«" n nensia episcopi fralribus duo altaria consecravit, et in qualuor restivitalibu« virgiuU
>' Miiriü et in nalivilate domini, in resurrcxione domini, in aacensione domini. in die |i(Milecostes, in festo omnium sanctonim sivc in dedicatione ac anniversario dedica- liüuis et per octavas eorundem cum devolionc accesserint. quadraginta dies crimi- nalium et annum vcuialiuin de utroquc altari, Omnibus quoque, qiii fralribus ad edilicia ac vile nccessaria manum porrcxcrint adjutriccm, quadraginta dies de in-
!<ii junclis penileni'iis reliixat. «loca sanctorum». daluui Argenlint- anno domini 1?77 in vigiliu assiiini)tionis gloriose virginis Marie 11^77 Anf/i'if If Slrifd'n-r'!
H itu« Stralili Hri. A (i fnsc. t>l!(7 or. uih. < »i</ priul. Iiu ~ ^ • /. i- ~ - . ././.,,,.. Aui/ufttnerpriors. Auf der Uüiknettt i"«« gleiciter Hund . (uJuly nii.i • | i - i'i I. .ii. n .
60. Beschluß des Straßburger Domcapitels über die tum Lampertheimer StiflMgtU »5 gehörigen Güter in Scherweiler. 1277 August 17.
Nos prepositua decanus el capilulum ccclesie Argcnlincnsis nolum facimus pr^ scneium inspecloribus universis, quod nos bona, que communitatis nostrc dicuntur. et bona speolancia ad mansurnam diclam de Lamperlbeim sita in villa et banno de Scherwilre pluribus relro lemporibus tenuimus et usumrruclum conim {"" ''^us
«> indislincle. qiiiu vcro ex hoc oriri possct questio et dubitatio, que bona ■' im
mansurnarium debcant pertiucre, ideo nos indicto ad hoc capiluio speciali presen- libus Omnibus el consencientibus , qui voluerunt et polucrunt (H)mmode int pruvitla deliberatione habita slatueudum duximus et ordinandum. quod ad uicuiiii mansurnam bona in littora antiquu specilicata. quam habemus, pertineanl etadalia
<' nequuquam mansurnarius, qui fueril pro tempore, debeal exlenderv manus soas nee quidquam juris sibi in aliis usurparc, cxcepta parle bonorum, que phleosere vulgnriter nuncupunlur, in diclo banno de Scherwilre sitorum, quam dictus mansur» nurius habt>re debol socundum quod eadem pars per divisionem de jussu el mi<ii<Jj«i" uustro luolam ipsi munsurnario est deputala el signaculis lapidum jam di-
40
1277
preterea ad toUendum scrupulum queslionis future statuimus et ordinavimus consensu concordi, quod domus lapidea in villa predicla sita, que cujus curie sola adhereat noslre vel mansurne predicte, a noslra memoria est elapsum, solulis a nobis viginti libris denoriorum diclo mansurnario penes nos vel receptis ab ipso viginli libris, penes eum perpetuo debeat remanere. et habebit mansurnarius prediclus oplionem re- cipiendi vel solvendi pecuniam anlediclam. jurabit eciam mansurnarius prediclus in - continenli post electionem faclam de ipso, quod diclas viginti libras nobis assignabit infra mensem post sui creacioncm, si dictam domum volueril relinere. in cujus rei Testimonium sigillum capituli prcsentibus est appensum. actum et datum anno do- mini 1277 feria lercia post asumpcionem beate virginis.
B aus Straßb. Bez. A. G fasc. 2719 or. mh. c. sig. pend.
61. Bischof Inzelerius von Bndna beurkimdel, daß er den Grundstein zur Kirche der Straßburger Augustiner gelegt, ihren Altar und Friedhof geweiht habe, und ver- heißt Ablaß Allen, welche die Kirche unterstützen werden. 1277 August 19 iS'traßburg.
Frater Inzelerius dei gralia Buduensis episcopus ordinis fratrum heremilarum is sancti Augustini universis Christi fidelibus presentem paginam inspecturis salutem in omnium salvatore. sanctorum meritis inclila gaudia non dubitamus consequi, si Christi pauperibus, in quibus idem se honorari ac sperni confitetur, secundum nostram facultalem grata bcneiiciorum subsidia impendamus ipsos in vinculo karitalis confoventes. hujus rei gralia notum fieri cupimus universis et singulis presentium 20 per tenorem, quod nos fratribus heremitis ordinis sancti Auguslini Argentinensis ci- Augusi 9 vitatis et diocesis accedente dyocesani» in vigilia beali Laurentii primarium lapidem sue fundationis posuiraus, in die vero ipsius altare publicum cum cymilerio insequenli die dedicavimus in honorc gloriosissimi corporis et sanguinis domini noslri Jesu Christi, beate Marie et beati Augustini patris nostri et aliorum plurimorum sanc- n grptember 1t torum, statucntcs dedicatiouem ejusdem allaris in exaltatione sancte crucis singulis annis celebrandam, et omnibus ibidem causa devotionis convenientibus ac manum porrigentibus adjulricem pie contritis et confcssis quadraginta dies criminalium et annum venialium de injuncta sibi penitencia misericorditer relaxanles. addimus etiam primo anno ipsos fratres visitantibus una dominica in mense gratiam indulgenlie m prelibate. sane quia sepedictos fratres extreme paupertatis lilulus adornat coram deo, cui in cisdcm reverentia exhibenda est, quem imitanlur, cunctis in nalivilale do- mini et epyphania, resurrectione ejus, ascensione domini ac pentecosten, qualuor fes- tivitalibus beate Marie virginis, beati Augustini et per octavas eorum cum festo loci et palroni, sicut a nobis humiliter ab ipsis est supplicatum, 40 dies criminalium ss et annum venialium, ut prescriptum est, in domino relaxamus. in argumentum igitur facti presens scriptum ipsis fratribus contulimus sigilli nostri robore communitum. datum Argentine 14 kalendas septembris anno domini 1277 ''.
T aus Straßb. Thom. A. Augustiner lad. 10 or. »»6. c. sig. pend. laeso.
a) ofenbar zw erglimen consensu. b) ?' anno domini 12"7 ro« andere/ Hand mit hellerer Titile hhniigefügl. 4u
1277 1278 41
62. Bischof Kmrad und das iJotacapitet ton Straßh%rg btschließen, daß du* Lampertheimer üul künftig dem Capitel allein zugehßrtn und dem Probst dafür eine Kntschiidigung zugetnessen werden soll. I<f77 September 30.
CCinnKTiis (lei gracia cpiscopus, Kridericus prvpositus, Bertboldus dccanus et !> cii|)iliiliiiii (rrclfsü; Argentincnsis notum facimus presenlium ins|icctoribus univenis. qiiud proplcr coiiuiiunein iilililulem ecclesie iiostre predictc* slatueuduin duximus et ordiiiiindmn, quod . . capitulum diclo eccicsie nostre fructus mansaroe di<;te de I^mperliieiin de oetcro pcrcipcre debeat et quod i|)sa maosurna cum omnibus perti- ncnciis suis ad (-»1)1(11111111 nustrum perpcluo debeat pertinere et prebendM
Kl cauonicis el pr<>bcnduriis minislrare. quia vero prepositure eoclesie oostre ex urdinaciunc bujusmudi aliquid prejudicii generatur, ideo de commaoi COD- aensu in duos de nostris concanonicis, videlicet Ilcrmanum ciutodem et Jobanoem oellerarium ccciesie noslre, conpromisimus sub bac forma, quod iidem slatuant et ordinciil roconpcnsationem conpclcnlem prcposilo seu diclo preposilurc faciendam
\i de benoficiis, quoniiii eollulio seu presenlalio ad mansurnarium olim diclam inao- surnain tenenlein pertiuere consuevil, vel alio modo in locum diminulionis juria. quam dicta prcposilura seu preposilus Argcnlinensis per ordinalioncm oostram siiprascriptum |)olcril suslinerc. si vero dicti duo noslri concanonici in unam for- mam ncquierinl concordare, clegimus concordilcr dominum Kberbardum de Kn-
•i» tringen nostmin concanonieüm pro mcdio bona fide communiler promiltentcs. quod ratain babebimus el inviolabiiiler observabimus ordinalionem, quam duo ex prcdictis Iribus arbitris super reconpensatioiie exbibenda preposilo vel preposiliire Argenli- nonsi dtixerinl faciendam vel eliani staluetidaro. in cujus rei leslimonium sigilla iiostra pivsciilibus sunt appeusa. actum et dalum auno domini 1277 Teria quinta
»a proxima post festum l>eali Micliahelis arcbangeli.
B atu Straßb. Bes. A. 0 fMC. 2719 or. mb. e. 4 tig ptnd parHm kmi».
63. Fehdebrief Graf Sigeberls von Wörth an dis Stadt Strußburg [oor t278\.
S|ygebertus] comes de Werde discretis et providis magislro et consoUbos sc univcrsis civibus Argen tinensibus salutem et obsequium. ut tenelur. quia domini so de Lantsperc el alii quam plures fautores noslri lantas })crlurbationos acgravamina, quas dominus Libiiicellor concivis vester Wallram diclo Ilunl inferre non desinit nee expavcscil, iiobis sunt conqucsli, de quo animiis nosler coiidolet et moTetur, idcirco novcritis, quod nos oportet quamvis inviti cum noalris sutTnigaueis el viris juguiii belli subire.
sr. S <m» St St A. Vorschi. Canxlei-Oew. Corp. K l»d 17 or mb. Ut. timtm c. »if. immrm
impr. dekto. Dm Scknftd»anKt*r mkA /«UM diu Stick tu A* «mite Ot^ dm tt. Jtkt- ktmdtfU; jedtnfäO» M «> mt U7a, dm TMavaAr On/ tHf^kmU* m nimm. FW
I Ai« Tode^akr ftbtn du Anmd Celm maj am. (Mom. Otm. S8. XVIJ, »03)
Sir II.
42 1278
64. Beschluß des St. Thoniascapitels über die Ausiheilung der aus Seelger'ul- stiftungen fliessenden Unterstützungen. 1278 Januar.
Temporaiis facti memoria solet nonnunquam literali teslimonio commendari, ne cursu temporis aul posterorum calumpnia valeal aboleri. noverint igltur universi presentes lilteras inspecturi, quod nos Fr[idericus] preposilus, decanus» tolumque s capitulum ecclesie sancti Thome Argenlinensis ad tollendum et abolendum inier nos omnis dubietalionis scrupulum circa remedia ecclesie noslre a fidelibus collata in anniversariis eorundem et festis chori distribuenda cum consensu et voluntale nostri omnium et singulorum slatuimus et ordinamus, ut, quandocumque seu quocienscum- quc in choro ecclesie nostre predicle divina per interdictum generale vel speciale lo seu quocumque alio casu suspensa fuerint, remedia predicta, sive ad anniversaria sive ad fesla chori pertineant, interim maneant in suspenso nee dividantur inter nos, sed reserventur, quousque divina hujusmodi fuerint resumpta, et tunc omni die ad hoc congruo vigilia et missa pro singulis defunctorum secundum ordinem juxta voluntatem defuncti, cujus tunc memoria agitur, peragatur et remedia ejusdem de- is functi dumtaxat pro voluntate legantis ea dividantur. de festis autem volumus et slatuimus, ut saltem pro singulis festis neglectis singule misse debile secundum ordinem celebrenlur et similiter remedia juxta voluntatem conferentis ea dividantur, quousque lam anniversaria quam festa omnia neglecta fuerint plene peracta. et hujusmodi statutum, a nobis singulis datione fidei loco juramenti firmatum, juran- 20 dum de cetero ab omnibus futuris canonicis inter alia statuta ecclesie noslre presen- libus connumeramus. in cujus rei testimonium sigillura capituli nostri una cum sigillo curie Argenlinensis presentibus est appensum. nos vero judex curie predicle ad preces predictorum prepositi et capituli presentes lilteras sigillo curie predicle in testimonium predictorum fecimus communiri. actum mense januario anno domini 1278. «
T aus Straßb. Thotn. Ä. Docnm. hist. lad. 2 (Statnts) or. mb. c. 2 sig. pend.
65. Beschluß des St. Thomascapitels über die Anschaffung von seidenen Chor- mänteln. 1278 Januar.
Consuevit humana providenlia gesta sua scriplure teslimonio commendare, ne vetustate temporis aul posterorum calumpnia valeal aboleri. noverint igitur presentes so et posteri hujus littere tenorem inspecturi, quod nos Fr[idericus] preposilus, decanus'' tolumque capitulum ecclesie sancli Thome Argenlinensis volentes, qua possumus et debemus, industria providere, ne ecclesia nostra predicta in poslerum defectum seu carentiam iu cappis sericis seu purpureis ad ornatum divini cullus necessariis inde- center sustineal, cum frequenli auxilio subventionis indigeat, que frequentia usus et 35 temporis cursus naturaliter consumil, slatuimus et ordinamus inviolabiliter obser- vandum, ut, quicumque de cetero receptus fueril canonicus in ecclesia nostra pre- dicta, quam cito fructus de prebenda sua perceperit et installatus seu emancipatus
a) Vor decanus ist Raum für den Namen freigelassen. h) Vor decanus ist Raum für den Namen freigelassen.
1278 13
fiioril, rtt\)\)itm Hi.-rietiiii scu purpurcutn. qiiii dccentcr titatur in fV-ttis ii r|isi<- ooilre, sil)i faciiit valenlcm ad minus Ircs rnnrcaH ar^cnti, qup npiirl <Trli-Hi,-iiii semper roiiiuncal. et si in lioc faclü idem canonicum negli^ens aiit rcnii.s.>u.s rut-nt, liont docano, qui pro Icmpon; fucrit, primoa proventu.s prebcnde soe predict« sine omni
i> conlrndictione ipsius vel cujusquom reciperc usquc ad summam predictam tritUD innrcaniin, conscrvondam ol cunvcrtcndatn dutntaxat in astis cappe hujusmodi com- purandc, ut sie ecclesia ex noslra pruvisiune iiicnrmcntuni ornamcntonim potio« quam ex ncglientia dctrimcntum recipiat. liujusmodi aulcm statutum ab omnibas Ciiluris canonicis inier alia statuta noslro ccclcsic Jurandum connumeramus. et ol
10 (irinum ol invioliibilc permancat, sigilhim capituli nostri una cum sigillo curie Ar- gfiiiinensis presoiilibus est appcnsuin. nos veru judex curic predicte ad preoes pn^dicturuni prepositi et capituli prcscntes liltcras sigillo curie prcdiclc in tesUmo» nium prcdictoruni fecimus communiri. actum mensc januario anno domini 1278.
T au» Strafib. TItom. A. r)ocam. hiit. lad. 8 (SUtnU) or. wtb. e. S tif. ftmi. i'> Gedruckt darnaeh bei Ch. Schmidt llitt. du ehap. d» «. Tkm. p. SU «r. 4«. HmU Dit
St. Thomaikirche von Straßb. S 97 tit dtutaeker Uibertragmmg aui Kfchm «ollag. 1. Thome etc. micpt.
66. Peler Esel, Bürger ton Mete, spricht die Stadt iStraßburg ton jtder Vmr-
pHichlung frei. 1218 Februar 3.
f" Novcrint universi tarn prescntcs quam pusten bujus litlcre inspectores. quod ego
Petrus dictus Asinus civis Mctensis deccni libras denariorum Metensium et si quid umplius est et omnc dampnum, quod supcrcrovit, ad cujus pccunic et dampni Solu- tionen) univcrsitus civiuni Argentinensium ex mutuo miclii fucrat obligata, rcmillo sponte et liberaliter, non coaclus, pure et simpliciler pro me meisquc beredibus uni-
i.t versis, rcnuncians omni actioni michi competcnli super eisdem sorte et dampnis contra universos et sinpulos<-iv<'s Argentineuses. protcstor et fralrem meum Pbi''
et ejus consocium debila et dampiia, in quibus eisdem dicta tenebalur univci.
similitcr remisisse. in cujus rei probacioncm sigillum meum prescnli cedule est appensum. actum anno 1278 in crastino purificacionis.
.V) S (MM Straßb. St. A. Venchl. Canslei-Qaw. Corp. K lad. 17 or. m6. r $i§.
67. Bischof Konrad ton Straßburg befreit das Kloster HerrtntUb tmd teina Angehörigen vom Zolle tu Straßburg. 1278 Februar 10 Maisch.
Cunradus dei gratia Argcntiucnsis episcopus notum fieri cupimus omnibus preMOS scriptum inlucntibus, quod nos ubsolvimus in pcrpctuum monastrrium in Alba Ci»> .iA terciensis ordinis Spirensis diocesis, abbatem et monachos cjusdero loci ac oniTersss persunas ibidem prufessus in grangiis sive ouriis sui3 vel ubicumqae COOllBOnuilei cum omnibus bonis et universis rebus diclo monasterio grangiis sive euriia auit per- liuentibus ab omni tbcloneo, quod nobis ex eis de civilalc noslra Argentinenai vd
44 1278
nosiris successoribus possei provenire. ul aulem hec nosira donatio abbali et monachis nunc ibidem degentibus omnibusque successoribus suis sil valilura, presens scrip- tum nostro sigillo soUempniter est communilum. actum et datum anno domini 1278, 4 idus februarii apud Mals.
Aus d. Zeüschr. f. Gesch. d. Oberrh. II, 114 nach dem Or. im Württemb. St.-A. zu Stuttgart, s
68. Ludwig Pfalzgraf bei Rhein, die Grafen ton Hohenberg, Katzenellenbogen und Leiningen , soicie siebzehn genannte Städte , darunter Straßburg , schließen einen Landfrieden auf zwei Jahre, dessen Kosten ein Zoll zu Mainz und Boppard bestreiteti soll. 1278 Juni 24 Hagenati.
Tn nomine domini amen. Ludewicus dei gracia comes palatinus Reni dux lo Bauwarie, Albertus de Holienberc, Eberhardus de Kazzenelnbogen, Fridericus de Liningin comites, Moguntinenses, Argen linenses, Basilienses, Wormatienses, Spiren- ses, Columbarienses, Slezestasienses, Ilagenaugenses, Wizenburgenses, Openheimen- ses, Pinginenses, Wisalienses, Bobardienses, Frakenfordienses, Geilenhusenses, Fri- deburgenses, Wetslorgenses cives ad noticiam universorum litteris presentibus voluraus 1.^ pervenire, quod nos atlendentes et considerantes inconstanciam rerum humanarum apud civilatem Hagenaugiam convenimus ibidem propter honorem dei et gloriose virginis, malris sue, necnon ob reverenciam sacri imperii pacem sanctam et gene- juni s ralem clara fide et unanimi» consensu conpromisimus a festo penthecosles nunc pre-
terilo per biennium contra quoslibet violatores sancte pacis ac dolo sue malicie ipsam 20 insectantes conservare et gubernare viribus et posse, in quanlum valemus, procedere eciam manu valida nobis favente divina clemencia contra omnes, qui ihelonia incon- sueta et injusta super alveura Reni recipere volunt, hoc adjecto, quod omnes sive religiosi sive seculares in Reno descendenles et ascendentes de rebus suis, secundum quod laxavimus el statuimus communi consilio, apud Maguntiam et Bobardiam*" sum- 25 mam proporcionaliter sue pecunie in subsidium el in defensionem pacis ministrabunl, ut eo potencialiter et liberaliter ipsos in corpore et rebus ac pacem prediclam defen- sare valeamus. cives vero rebelies et inobedientes hiis stalutis et conpromissis a sancta pace et nostra defensione penitus eicimus et excludimus. dampna, si qua in- currunt el ipsis provenire inde poterunl, per nos nee nostro adjulorio vindicabunlur. 30 in testimonium et robor omnium premissorum presentibus nostra sigilla sunt appensa. actum et datum Hagenaugiec anno domini 1278 die beati Johannis baptisle.
S am Straßb. St. A. Gew. u. d. Pfalz lad. 48,49 or. mb. c. 21 sig. pend. partim viutilatis, Quorum 5 delapsa. Abgefallen sind die Siegel von Mainz, Straßburg, Worms, Speier und Bingen. 35
Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 11 1^ ibid. bei Wentker Appar. et instr. archiv. p. 186 nr. 22 — Böhmer Cod. dipl. Momofrancof. p. 185 ^ Sclwab Gesch. d. rhein. Städteb. 2, 62 - Trouillat Mon. de Bäle II, 293 nr. 229. — Speierer ÜB. S. 97 nr. 134 i. Begest ; Böhmer JB. Beichssachen nr. 131.
a) S hunanimi das h durch zwei untergesetzte Punhti: gelöscht. b) S Bobabardiam. c) S Hagena mit Äbkür- 40
zungsstrich.
1278 1279 45
()!). (traf SinwH mn Kberxtein scA/ießt Friede» mit der A'tadl Straßburg. i'/7H Juli .70.
No8 Hymoii dci gracia comes do Eberalein noliim faciinu« uoiversis tarn presen- tibus quam ruluri.s, qiiud otiuuun discordiain rancorem el inimicictaiD, quam Jisbuimus
s iiuctisquc ciiiii iiiagi.stro consiilibus et univcrMitale civium ArgeiitiaensitUD,' rdaxamos cl reiiiitlimiis piiro i-xm\v. pruiiiittciilvH, quod dictoH civcH ArgenlioensM oeo aniver- salilcr nee singularilcr occasione inimicicie predicte seu pro hujusmodi causa cl facto noti vcxabimus aut gravabirnus ncc vexari aul gravari procurabimua quoqoo modo, sed pociiiM composicioncin biiju.stnodi nos cl noslri coniplicas sine dolo et fraadB
10 ruloin et finnum tcnebimus et tenere promittinniH per presentea. si aulcm ez vero cl juslo dcbilo aliquibus civibus Argcntincnsibus obligali sumus, hoc crnnpcaieioDem bujtisinudi nou laiigil nee eidem est inclusum; sed pro tali debito eisjuslam servare (lobeintis racionein. in cujus rei probacionem sigillum . nostrum preseotibua est uppensum. actum et datum anno 127H sabbato posl Jacobi aposloli.
f« .V au» Strußft Sl A BrirfbiK h A fol. 5!) b nut der Utbtnchrift das graf« BySM «oa
Cborstnin vomAnnt wart mit der H(iit zft Strazborg.
70. Bischof Konrad ton ülraßburg gibt dem Abt von SekntUm dtn Anflrmf,
die Straßhnrger Dominikaner gegen ungerechte Bedrückung zu tekirmeh. 1279 Juli 26 atraßburg.
so CAnradus dei gralia Argcntinensis episcopus viro religiöse et discreto . . abbati
de Schullcra sahilcm in domino scmpitcrnam. quamvis karissimi nobis in Christo fralres ordiiiis predicntorum convenlus Argenüncnsis stiideanl officium suam adeo laudabilitcr exeqoi. quod apud omncs possunt stabilem benivolenliam promereri. noo (lesunl tamen, ut accepimus, uliqui uoslrc diocesis clerici et laici, qui presumpliooe
,A dampnabili ipsorum quiclem inquictaiit mullipliciter et pcrturbanl. plebani namque et cappella ni ae vicarii occlcsiarum, ut asserunt , non sinunt ipsos aliquando uti privilcgiis et graciis scu indulgcntiis ipsis a scde aposlolicn et a nobis ac anteces- soribus noslris cüiiccssis, in lantani prurunipeulos audaciam, ut excommunicationis sententias fulmincnt vel se laturos comminentur in subdilos proprios, ut sie ipaos
so a devolionc conindcm ac salubri familiaritatc revocent et restringanl. aliqui vero elemosinas, ut dicilur, ipsis fratribus in ultimis voluntatibus moricntium depulatas vel alitcr donntiono inttT vivos vcl causa mortis colialas detinenl ooc legala ipats procedcre sinunt, successionis lilulum vel quid aliud frivolum prrtendentes. oolentes igitur dictos fralres, quorum mcritis et operibus fnictuosis nostra plerumque ooera
» in actionibus spiriluniibus suhlovantur, et quorum supplicatiouibus beneficia nobis celilus a palre luininuin descendcnlia proourantur. indebito mokstari diseretiooi vcstrc, de qua geriuius in domino fiducinni pleniorem. injungimus dant« firmiter in
' VtriL nr. 34.
46 1279
mandalis, quatcnus ipsos fralres habealis pro dei ainore el noslra reverenlia vobis propensius commendatos non sincntes, cos premissarum vel aliarum injuriarum mo- lestias suslinere, sed magis eos, de quibus ad vos querelam detulerint, clericos et laicos in vestra presentia staluendos ad satisfactionem plenariam auctorilate, quam super hoa vobis presentibus in hiis scriptis conferimus, inducalis, contumaces quos- 5 libet censura ecclesiastica percellenles. dalum Argentine anno domini 1279, 7 ka- leudas augusli.
T aiM Straßb. TItom. A. Dominic. lad. 3 or. mb. c. sig. pend.
71. Das Straßburger Domcapilel macht die Summe der zu Gunsten des Münster- haues bevilligten hidulgenzen bekannt. 1279 November 14 Straßburg. 10
Reverendis in Christo patribus et dominis dei gracia archiepiscopis episcopis abbatibus prioribus prepositis decanis plebanis viceplebanis aliisque ecclesiarum rectoribus, ad quos presenles littere pervenerinl, decanus lotumque capitulum ecclesie Argenlinensis oraciones in domino Jesu Christo. per diversas mundi partes tarn indigene quam adveue nuncii transeuntes, nisi cautelam adhibeant, in rebus dampna et »* in personis frequencius injurias paciunlur. cum igitur ecclesia Argentinensis a sede apostolica et ipsius legalis ac a reverendo patre et domino archiepiscopo Maguntino" necnon ab aliis reverendis palribus episcopis litteras indulgenciarum obtinuerit et habeat pro sua fabrica reformanda, que si casu inopinabili perderentur, forte ipsa ecclesia nun- quam vel nuUatenus recuperarel tantum dampnum, tarnen ne circa indulgencias ipsius «« ecclesie Argentinensis macula suspicionis [intimari possit] , '' summam indulgenciarum sub testimonio decani et nostri capituli conscriptam vobis et aliis Christi fidelibus duximus tenore presencium Iransmillendam. que videlicet indulgencia talis est : sedes apostolica et legati ejus ac reverendus paler et dominus archiepiscopus Magunlinus predictus cum quinque suffraganeis suis singulis diebus, in quibus ipsi ecclesie Ar- «> genlinensi subvenitur, quatuordecim annos cum carrenis relaxant. pro fratcrnitate autem et benefactoribus ipsius ecclesie quilibet sacerdos predicte diocesis Argentinensis qualibet septimana duas raissas celebrat', unam pro vivis et aliam pro defunclis. summa annorum quatuordecim cum centum et quadraginta carrenis, summa vero missarum quolibet anno plus quam octoginta milia missarum. ut autem ad hec .w plena fides ab omnibus adhibeatur, sigilla decani nostri et capituli ecclesie Argenti- nensis predicte presentibus sunt appensa. datum Argentine anno domini 1279 feria 3 post festum beati Martini confessoris.
F aus Straßb. Frattenh. A. Donationsbnch 2 fol. 219a cop. chetTt. sec- XV. ss
72. Cunradus Argentinensis episcopus omnibus penitentibus, qui ad ecclesiam fratrum de penitentia Jesu Christi in Argentina in qualuor festivitalibus virginis Marie, in festo sancti Johannis aposloli et ewangeUsle, sancti Johannis baptiste et omnium
a) F mit schicärzerer Tinte über das dui-chtrichene Argent übergeschrieben. b) F iuculari.
c) F celebranl. 40
I
1270 - 1280 47
apostolonim, sancti .^ii'jmi.uu, >iiii('ii l..iiir)-iii'ii )-i uiniiiniii martyrum, id lesto Hurie Kutheriiie, hüucU: MurgarcU; et otiuiiutn virgiiiuui, »aiicli Nicolay epiaoopi, Augustini et omnium confesKorum, in bonure quorum frstres Iria allaria conaecrala, et in nativitatc duniini, in resurreclione domioi, in ■uroitionft
t> in die pentecoates, in feslo omnium .sunnloruni aive iu dedicaliooe tc toniveiMno dedicutionis et per uctavo» eurum cum devutione acccsücrint, quadregiola dietchmi- nulium et uunum vctiiaiium, omnibuü quoquc, qui fratribus ad edificia ac vite iMoe*» »aria inanum purrcxcrinl adjutricem, quadragiula dies de injunclis |ienit«ociis rebul. «loca sancturum«. dutuni Argentine aunu dumiui \Z!Ü iu palacio nostro. ia79
"' iStraßImrff in der bischöflichen Pfati.
U mtn Stmlib. lieg. A. U faw: 6197 or mb c. ng. ptnä. iätifto. Ämf itr BtekniU «M gleicher Ilnnd : indulgenci« epiicopi Argentinentis.
73. Vertrag des Bischofs Konrad ton Straßburg mil dem St. ArbogMStklosItr über gegenseitigen Erlaß von Abgaben. I<f80 Januar Ü'.i.
ift llumanu prüvidenciu gesta bominum dccrevil racionabiliter lileris slabibrc. ul
eorum tcslimonio oblivionis tersa nebula cesset scruptulus el vcritate cognita posteris litigiöse tollalur materia questionis. binc est quod, cum nos C[oDradusj dei gracia episcopus Argenlinensis de bonis episcopalibus silis in banui» Strazburg, Kuniget- boven et Scbiltenkfin soiveremus et solvere debcremuü ab anliquo jure . . priori et
IM) convenlui monastcrii sancti Arbogasli extra muros Argentineuscs redditus aDuuos, qui dicunlur der niunde', et iidem prior et conventus vice versa nobis el eccleiia noslrc Argentinensi de lionis ipsorum in bannis Biscovesbeitn II6nbeiin et Wibere«- beim sitis et in curiuni nostrain Biscovesbeim spcctantibus annuatim decem el novem quarluliu mensuralis» annoue et decem uuceus denariorum ArgeDtincnsium aolvone
"' tcnerentur, nos provida dclibcracionc prebabita, acccdente volunlate et consensu oa- piluU nostri Argentincusis, cum prcfatis . . priore et conventu monaslerii sancti Ar- bogasti convenimus et pertractnvimus in bunc modnm, quod ipsi bona noatra pre- taclu de rcdditibus, qui dicuntur der niuude, simpliciler abaolveruut et abaduta in (Msrpctuum dimiserunl. nos autem vice versa bona eomm prefala a censu prelaclo, qui
»> bucusque nostro de eisdem bonis debebalur ecclesie, abaolvimus et in evum dimit- limus absoluta, conlitentes nos et nostrani ccclesiam Argentinensetn in eisdem bonia eorum de cetero nulluni jus babcre nee liabcre dcbere. et si quod jus nubis in eis- dem compelerct, boc prcsenlibus resiguanius expresse, provide pensantes, binc inde bona utraquc sie absolvi et absoluta dimitli utriquc ccclesiarum prediciarum magis
:ii expedire, quam quod allcrnatim ad bujusiuodi forent prestaciones sibi invicem obÜ- gote. in qua quidcm alterna absolucione recognosoimus nos utrimque nullalenns fore (lel'raudulos. nos . . prior et conventus inunasltrii snn< li Arliogasli antetiicli absolri-
u) tfrktutri ru« »ftitftr iitnä t* miDfuniali».
> Vergl ÜB. J, 74 nr W.
48 1280
raus et absoluta dimittimus bona supradicta episcopalia a reddilibus, qui dicuntur der niunde, confitentes nos et noslmm monaslerium in eisdem bonis deinceps nuUum jus habere nee habere debere. et si quod jus nobis in eisdem competeret, hoc pre- seutibus resignamus expresse. renunciamus etiam hinc inde tarn nos . . episcopus et capitulum Argentinenses quam etiam . . prior et conventus sancti Arbogasti supra- s dicti restitucioni in integrum et omni juris auxilio canonici et civilis cunctisque de- fensionibus et excepcionibus et literis seu privilegiis a sede apostolica vel aliunde inpelratis et inpetrandis, quibus ad presens el in posterum venire et juvari possemus in judicio et exslra contra premissa omnia vel aliqua ex eis. que quidem absque omni cavillacione et sine dolo promittimus nos utrimque inviolabililer observaturos. lo iu cujus rei probacionem et memoriam perpetuam prefali domini episcopi et capituli Argentinensium, . . prioris et conventus sancü Arbogasti sigilla presentibus sunt ap- pensa. datum anno domini 1280 feria tercia ante conversionem beati Pauli.
B aus Straßb. Bez. A. G fasc. 114 or. mb. c. 4 sig. pend. laesis, quorum 1 delaps. Auf der Rüelcseite von nahezu gleichzeitiger Hand liteva permutacionis facta cum domino epis- 15 copo et preposito sancti Arbogasti et ejus conventu super quibusdara rebus, darunter CCXLVin R[egistrata] et coll[acionata] wM von späterer Hand.
Regest i. ÜB. III, 43 nr. 127 nach dem Copialbuch v. St. Arbogast ibid. 0 fasc, 1700.
74. König Rudolf loeisl die Zöllner zu Frankfurt an, die gegenseitige Zoll- freiheit der Slraßburger und Frankfurter Bürger zu achten. 1280 März 15 Wien. 20
Rudolfus dei gratia Romanorum rex semper augustus dilectis suis fidelibus Ihe- loneariis in Franken vurl gratiam suam et omne bonum. cum ex antique consue- tudinis observantia usque ad hec tempora sit perductum, quod cives in Frankenfört in Argenlina et econverso cives Argentinenses in Frankenfurt nullum dare theloneum consueverunt, nos hujusmodi consuetudinem inter civitates predictas hactenus ob- «4 servatam nostris temporibus immulari nolentes fidelilati vestre injungimus el man- damus, quatinus dictos cives Argentinenses sine thelonei requisicione cujuslibet libere permittatis transire, ut et ipsi vice reciproca cives Frankenfurdenses ab omni thelo- ueo liberos et solutos dimiltant. in hoc cnim nullum vobis in jure veslro prejudicium generatur. datum Wienne idus martii regni nostri anno 7. 30
[in versa] universis theloneariis in Frankenfürt dilectis nostris fidelibus.
F aus Frankfurter St. A. or. mb. Ut. clausa c. sig. inverso impr. mutil. Gedruckt bei Böhmer Cod. dipl. Moenofrancof. p. 197, nach nicht zu bestimmender Vorlage. — Böhmer R. Rud. nr. 526. 35
75. Bischof Konrad und die Stadt Straßhurg melden der Stadt Frankfurt, daß sie gemäß dem Privileg König Rudolfs von den Bürgern derselben keinen Zoll fordern werden und dasselbe auch von ihr erwarten. 1280 Mai 29.
Conradus dei gratia episcopus Argentinensis, Hartmutus de Schiitenkeim magisler, consules el universitas civium Argentinensium viris prudenlibus el honorandis 40
I
1280 4f»
IIt;iiirico Hculleto, »caUuuü, coiihii1iI)Uh t;t uiiiviTxituli i:iv leiiMun
siiliilc'in cum honu iu oniuibua vuluntalo. (;rutiain Ht^i..., „u ooslri
HCidolfi Huiiionuruin regia vobis et civibus ArgenlitietiHihtui suf>er Ihelooeo ' facUm revcreulcr suscipicnlcs ac eam gralam el rataro teuere volentcs, inanlea a vobis H !> a vestris coucivibus uulluin prorsus ibclonciiin rcquiremiis ila videlicet, qitod el vos a nobis et a iioslris concivibiis iiiuulea iiulhirn umriino (bdoneum requir '■ cujus rei leütiniuniiiin cl firmitutein pcrpeluaiii sigilla iiontra cpiscopi et Argcntinensis prescntibus duxiinus app<>ndenda. actum anno domini 1280, 4 kalen- das juiiii.
III F uuH Frankfurter St. A or ml), c a lig. pend
(Mruckt ilumach bei Bölimer ('<kI dipl Motnofrxtncof ;» 300; LüMig XIII, OtO »r. ii nach unbekannter Vorlage.
76. Die Stadt Frankfurt schreibt der Stadt Straßbury, daß sie ffemiß dem Privileg König Rudolfs ton den Bürgern derselben keinen Zoll fordern werde und ir- dasselbe auch von ihr erwarte. t28<) Mai 29.
Ilonuraudis viris prudcntibus et discretis . . mogistratui consulibiut et universU civibus Argentinensibus Heinricus sculletus, scabini, cunsules et universilas civium FrankL-nvordensiuiii cum afTeclu siriccro pnralani ad obscquia voluiitalem. gratiam sürctiissiini dumiiii iiuslri duiiiini Hudulii Romanünim regis vobis el Dobis super
-'•' tliclunio fuclani gralulauli* aniino suscipienles ac eam gralam el ratam teuere volcnles, iuantea a vobis el a vestris concivibus uullum prorsus tbelouium requiremus ila videlicel, quod cl vus a nobis et a nuslris concivibus iuantea nullum omuino thcloiiiuni requirutis. in cujus rei testimonium cl firmilatem perpetiiam sigillum civi- tatid Fruiikenvurdciisis preseutibus duximus appcudendum. actum unuu duuiiui
» 1280, 4 kalendas junii.
S a%ts Utraßb .S7 A Vorsohl ranzIoi-Oow Corp K hd 1« or mh. c. »{§. ptni. pmtim
mnlil.
Oedruckt ok.i ''"» liri.iniH n \ lul liHii, •<>,., .... .1..- ...... II, *7 nr. 738 wut
dtr fiiturh grl.^ciirn IMirung 1^84 Juni l, H I dipl Moenofrtmeof. p. 300.
*) 77. Fralcr luzclerius ordinis heremitarum sancti Auguslini Buduensis episcopus,
cum fratres heremile sancti Augustiui Argeutiue extra rouros r^ subsidio cl cloniosinn non valoant sustonlari . omnibus contritis tt fratribus nianum adjutricom porrigonlibus sive locum ipsorum d.\ in festivitatibus nalivitatis domini, cpyphanie, cene domini, pasce, asccnsionis, penthe-
3* costes, dedicationia loci, ecclesie et altarium proprii vocabuli. in quatuor festiritatibus
•) S gratuUnti.
Vergl. nr. 74. Su II.
50 1280
heale Marie virgiais, Johannis baptisle, aposlolorum Pelri el Pauli, in utroque feslo sancli Auguslini et saucti Micbahelis el in die oinnium sanclonim et per omnes octavas predictarum festivitatum, duramodo consensus accesserit dyocesani, ad unum- quodque altare 100 dies venialium et quadraginta criminalium de injuncla peni- tentia relaxat.. «cum a vobis petitur.» datum Neurenbercb anno domini 1280. 1280 [Nümberff].
T aus Straßb. Thom. A. Augustiner lad. 10 or. mb. c. sig. pend. laeso.
78. Albreckt Kage schreibt an die Stadt Straßhurg, er stehe mit ihrem Bürger Zorn in Fehde, wünsche aber mit ihr Frieden zu halten. [1266 — 1280].
Ich Albreih der Kage unbute deme rate von Strazburg und dem meislirc und lo der gemeinde min dienest. da si der Zorn von Strazburg, der habe mir hüte widirseilh. nu bete ich mit der stad von Strazburg ein göte sune und habe öch die noch hüte dis dages gerne siele, ubir daz so bitte ich uch den meislir und den ralh und die gemeinde, daz ir mich des Versicherern, daz mir von Strazburg nieman nuth endo, er widirsage mir ä. ubir daz swaz mich der meistir und her Reinboll der n Liebencellere dröslet, daruf habe ich mich, und mich und lier Zornen mit enander laut began , wand ich nieman ger zu dünde wan inie. ubir daz herre her meistir und der rat und die gemeinde wissent, obe irs in nith versicherent, daz ir uch öch bieten sulent vor mir und die stad gemeinliche.
[in verso] magistro consulibus et universilali «o
civium Argentinensium.
S aus Straßb. St. A. Versclil. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 2:5 b or. vib. lit. clausa c. sig. in verso impr. laeso. Der Brief gehurt seiner Schrift nach in die zweite Hälfte des l.Bten Jahrhunderts und dürfte seinem Inludt nach in die Zeit nach dem Bellum Walfheria- num zu setzen sein, etwa in die Jahre 12GG—1380. Vielleicht steht er mit nr. 3 von so 1267 Februar 1 im Zusammenhang. '
79. Die Stadt Breisach schreibt an die Stadt Straßburg, sie habe ihren Bürger Konrad zu Rhein bewogen, gegen Zahlung von fünfzehn Mark Silber die Ovter zwei genannter Straßburger Bürger ausliefern zu wollen, außerdem gebe sie Frist bis Maria Himmelfahrt. [1270—1280]. so
Honorandis viris . . magistro burgcnsium consulibus et ceteris civibus Argen- linensibus fl. scultelus et burgenses de Brisaco quicquid potest sui possibililas famulatus. noverit vestra Providentia, quod ob dilectionem, quam erga vos gessimus el gerimus specialem, Couradum dictum de Reno concivem nostrum induximus, hcet ad hoc magna accesserit diflScultas, quod, si quindecim marcas argenli apud Brisacum 35
1 Die Notiz der Annal. Cdmar. maj. zum Jahr 1292: scultetus Argentinensis et Zorno cum suis congregati armis invadere voluerunt familiam Kagenegk et Herbonon propter vorha qnedam injuriosa (Mon. Germ. SS. XVII, 219) dürfte schwerlich hierauf zu beziehen sein.
1280 — 12H1 •'»
silii liTciilis i;\liiln"ii, i'\liiii<- I uiiliiiiiij huiiii ruiii i\ luiii \ (■■(troMiiii 11. ]■ ■•^,' l II. (licli Sl*:rue vuhis reiiiilli lilH;re tuciciiiuü. c( »icul pclislit», iiiducia» um|U'j j i i' i . . ussiimptiotiis l>culc virginis proximc veriUirum de residoo indulgemus. ji!- presuntes litloras palcntcs iio»tre iiuivcrsilalis Higillu aignatas vobis dukiiniis A Irunsrnittendas.
iV auf HtruM. St. A. Vcmclil. Caiizlci-Ocw. Corp K lad. 17 or. mh. Itt. pat. e »ig, immtta
imi>r ItifM. Ihm StUck grliört neiner Schrift nach in dit meit* Hiltflt iUm I3ten Jakr-
huwUrl» unit tlurfte ettca in die Jahre 1370-80 tu lettm §nn. Vte StgU H itl mtl
llonrituit rxler lliMebramlnii aufiuloten, ertterer itt J374',kMtnr 1377 * aU SchuUhnfi
'" urkntulUch luichuieitliar. In tUcten Jiihrcn ertchtint auch witdtrkeU Kimrad tu Hhttn*.
80. Bischof Konrad ton >Straßbu,rg ermahnt den Ordentmeitter der Domini- kaner Johannes, die Heelsorge des filraßhurger Renerinnenklosters tu übernehmen. 1281 Februar 17.
Keligioso disi^relo el veiierabili viro fralri Johaiini inagislro ordinis fratruin
i.% prcdicaluruin ' Conrndus dei gratia Argentinensis epi.scopus quicquid |x>tc3ft revcrenlic ciiin sinceri! plcniliuline voluntalis. nun dileclc in (Ihriato (ilic . . priori.Hsa et sororcs penilcnles extra iniiros Argcnlinenses, <|uc, ul publicis probatur tcsUmoniis, ud unlinctii süronim siiiicti Sixli de url)i> ])or sedetu apüätulicam sub beali AugusUoi rugiila sunt reccple, olim quoque per meinurie rccolendc venerabileni palrem ilugoDem
'11 litiili .sauctc Sabine presbyteruin cardinalem (unc apostolice »edis legatutn . . priori ol coiivonlni domns Argenlincnsis ordiiiis veslri commisse exslileranl nb eisdetn gubeniundo sicquc appareat evideiiler, ul eedein .sorores ratiuiie regulc consliliitiouis el cominissionis predicli legati speclcnl ac pcrlincant ad vcstram ac rralrutn veslri ordinis custodiam el regimeii speciale, nunc, pruul diligenli inquisilione indagavimus
<;• secundiiin nustri exigenliiiin olTicii, sinl omni solatio consilii tl auxilii spiritualis el lenipuralis pcnitus destitutc, proinde quo<l is. «pii subjcctioneni el gubeniatiunein sibi vendicut in cisdein, in reniolis csl parlibus conslitutiis, que quidem sorores inagls necessc habenl collidiano suldcvnri auxilio ])cr recloris prescntis soUiciliidinem, quam quod tibsonlis guhernaloris solaciuni sine spe remedii inaniler preslolcntur, oos, pronl
•'> nosiruin requirit ofllirium, biijusinodi caruin inoonimodilHtibns, dainpnis el periculis .»iiilubro ndliibere reinodiuni cupienlcs, ul dcinceps divinis serviciis vacarc iiberiorilMis valcanl animis, veslram provideuciani in domino duximus fiducialilcr exorlandam. t|UBlcniis pro dei el noslra reverenlia curani prcdiclarum sororuni vobis assamere el ens velilis sub veslri ordinis lilulo collocarc, fralribus veslri onlinis domus Argenli-
»■'• ncnsis ipsns coininitlendo el tnandando, ul eisdeni sororibus sulliriludinein laleni inipendnul in spirilualibus el leinporuiibus, qualcui clauslris sororuni veslranito circji
< RottmaHH u. Kh» (ie$chiehU dtr Stndt Ariwae* S. 466. » SrhöpßiH Ab. itipl II. U nr. 710.
> Vergl. Zetttchr. f. üttch. d. Obtrrh. XIII, 49; Rommmu " Kms Ä-A-.^d.- /
< Johmnea de VerceUi«, rtrgl Mom. Oerm. SS. XVII, 311
52 1281
Argcnlinam vel alibi impendere consueveruni, preces noslras in hac parle sie favora- bililer admiUentes, quod proinde totum ordinem veslrum amplecli debeamus ampliori gralia et favore summusque opilio pro ovium suarum crranlium in caiilas Celestes introduclione vobis in celis debeat condignis premiis respondere. datum anno do- mini 1281 feria secunda post Valenlini.
T aus Straßb. Thom. A. Dominic. lad. 3 or. mb. c. sig. pend. Auf der Rückseite von wenig späterer Hand raagistio ordinis piedic[atoriim] und der Zijffervermerk III. Diese Nunte- rirung ist, weil sie ziemlich gleichzeitig erfolgt zu sein seheint, für die Einreihung der nr. 85—88 von Bedeutung.
81. Bischof Konrad von Straßburg fordert die Slraßburger Doviinika7ier auf, '" sogleich die Pflege des Reuerinnenklosters m übernehmen. 1281 Februar 22 ittraßburg.
Cönradus dei gralia Argentinensis episcopus dilectis in Cbrislo . . priori . . suppriori ac fralribus ordinis predicatorum convenlus Argentinensis salulem in domino sempiler- nam. licet nuper reverendum virum fratrera Jo[hannemj magistnim ordinis vestri i"« requisiverimus per liUeras speciales ' , quatenus curam slbi dileclarum in Christo . . prio- risse et sororum monasterii sancte Marie Magdalene extra muros Argenlinenses assu- merel et ipsas per vos et fratres alios vestri ordinis gubernarel, nos lamen veriti, quod occupatio sua moram induceret, que vcrgeret in dispendium animarum, placuil nobis cito negotio adbibere remedium oportunum. discrecionem igitur veslram monemus «• et hortamur in domino ac in augmentum vobis injungimus raeritorum, quatenus dictarum . . priorisse et sororum vobis regimen assumalis et illam ipsis auctoritate presentium curam et soUiciludiuem inpendatis, quam aliis claustris feminarum vestro ordini commissarum inpendere consuevi.slis, non obslanle contradiclione prepositi earundem, cujus supplere defectum et neglientiam volumus ex debilo pastoralis ofticii ü* in hac parte, senlenlias insuper excommunicationis seu interdicti necnon precepta, si quas vel si qua tulerit idem prepositus in prefatas . . priorissam et sorores cap- pellanos conversos aul conversas earuudem, necnon institutiones et destituliones ab ipso factas seu faciendas decrevimus non teuere, cum nondum nobis constiterit, ut constare debel, quod in nostra diocesi talem possit jurisdiclionem in religiosas per- ^ sonas et ecclesiasticas exercere. memoratis ad hec . . priorisse et sororibus districte raandamus, quatenus vobis tanquam salutis ipsarum adjutoribus et suarum patribus animarum reverenler obediant et Intendant, in hujus rei teslimonium presentem paginam sigilli noslri munimine roboramus. datum Argentine anno domini 1281, 8 kalendas marcii. 36
T aus Straßb. Thom. A. Dominic. lad. 3 or. mb. c. sig. pend. Auf dem Bücken Vermerk IV.
Vergl. nr. 80.
I
1281 m
112. /hix liriii-rinni'nhliisle.r ne Sli-nliburij iip/irllirl i/ftjrn du- ,rt
l^rohdes Wilicho an den heiligen Si<il,i mui l„',ii,n.;i,/i dcii (, ,,/
dieser Appfll'tHon. ii*>il Mnvi 15.
J>0.*> III I' M I >^(l rl l.*j(l Y I llltn -TOI «ji iiiit I t Ci« r»l* -»«1 in ii; .»i »i i . ■
'• muros Argenliiieuses iiuiversis prcsens scriplum visuris uutuiii < ,
cutu olitn nieliuris vilu frugcin et coniieiidiu cupturcmu.s, rcgulain el ordincin Hüruniin saucli Syxli de urbu i>clivin)UH et ohliuuimus a sanclissiiiio palrc ac dominu Gregorio Inno Hodi npostolic(! prcsidcnlc'. porro cum surures ips^t, sicut urbi et orbi nolum 0880 pulo8l, per frulroH ordiiii8 prcdiculuruia rcgaulur iininu dis|)oncuU! sedc cadeio
III ab iniciü regeretilur, vcncrabilis dutninus bone lueniorie Ilugu Iratcr ordinis memoraU cardiiiiilia existuns, cum Icgationis officiu in Alcmauia fuugerctur, uo8 eure predic- lurum frulnim soUicilc commeridavil' jusla uiotiis vidolirol rulioiio, ■ s, cum
8ururum ipsuniin ordinem cl rcgiilam servuromu8, cousimili quuque li.... iisoram
palrociniu gaiidcromu8. futcri aulom o|)ortol cl lealimonium reddero verilali, quod
IS aulcdictis fralribus nos in vila plonlunlibus doctrina riganlibus amplius cepUsemus deo uuspice incromentum, si noD inlercessissct rcrum occasio variarum. uam inter cetera dominus Wilicho', qiü se gcssil pro propusitu pcnitentium. sc de nobis inlru- misil juxtu (juod sibi placuil gubernundis. uc nos ca, quo circa nos lieltanl, diligencius adverlenles, cum sub languido capitc menbrorum forel saoilas desperata. ad Tocem
'II propbcticam oxcilato super vias uostras slclimus, de semilis antiquis inlcrrogavimuü noc iiliiid nobis clamor conscicncie respoiideltat, nisi quo<l ad locum, unde «-xissent tiilminu, rcmearent. manum igitur mittenlcs ad forcia rebus el siguis, aclu cl liabilu ri'lin(pientes stirpcm iiiulilom, olivc pulcrc fruclifcre memorati ordinis forciuji inseri cl uniri pcrfeclius desideraviuius sacre per hoc unclionis el piogucdiuis coosorcio
i& fruiturc. verum quia humani geocris inimicus invidie slimulo* agitalus quandoque ut*" sagilla volaus j)cr dieni, aliquando ul nogocium in lenebris pernmbu! ■■■' '■•■ ' dis oiHTibus adversiilur, nos ud convenienlis cautele prcsidiuni duxunus f i - iin.
nc igiliir obstricliorcm vivendi modum nunc electum a nobis, quo, ut speramus, secuuduui deum creatum uovum hominem induimus, dictus preposilus. cujus fugere
;iii di'berc conversacioncni et pul)ernn(ioncm in multis < \; ' ' " nos edocuit el
vilure, nobis non oitutis vel h'gilliine noii vocalis, dii; : am et excepcio-
nibus contra lilleras, quarum auctoritate idcm sibi jurisdictiouem in nos usurparr ]iro.siiinit, et contra personam suam nobis conpelcnlibus non auditis, quas coraiii eo MOS vclle proponore protcstamiir loco et lomiwrc con|H.'tcnti. dictis eciam lillcris, quas
*-> non vidimus, noliis non ustensis, qiiarum copiaiu pctimus. cum nuuquam cam habu- crimus, vel alias juris ordine prelcrinisso contra nos vel aliquam ex nobis seu mouastcrium noslrum ullas sus])eusionis cxcomnuinicacionis vel iulcrdicli senlenlias
•) T ■tiniulua. b) unpra»fUtk tut, dt • mArt odtf nrmitthl.
1 Vtri^. ÜB. 1, 186 Anmerk. l.
* In deit Jiihrtn 1361—1363. Kim darth^f btjuyit^ Urkmmä* ist moM «rMte» 3 DerMÜM ertcheint 1350 Milrt t in tmm Urhmd« dm JI(iiiriiiiiwiHn«iW «b «^cmr /, 3>JS MC J<J7.
54 1281
fulminet vel aliquit stalual in uoslri prejudicium vel gravainen, quod tarnen facere non potesl nee debel, cum in nos idem jurisdiclionem nullam habeat ex eo, quod officio suo dudum rcnunciavit et per consequens jurisdiclioni, si quam in nos aliquando habuisset, nostrumque vel alium ordinem non sit professus et ideo magisler esse non possit, qui subesse non novit, juxta canonicas sanctiones, sedem apostolicam presen- s tibus appellamus dantes poteslatem Gerungo clerico exibilori presencium, premissa legendi proponendi et petendi et dictam sedem pro nobis el noslro nomine appellandi in scriplis et eciam viva voce et apostolos petendi, ratum habiture, quicquid idera fecerit in hac parte, in cujus rei leslimonium sigilla presencium cum sigillo nostro appendi petimus ad presentes. ego Gerungus predictus protestor excepciones conpe- lo tentes predictis dominabus contra personam dicli . . prepositi et contra litteras, quarum auctoritate idem prepositus jurisdiclionem in dictas dominas sibi usurpare presurait, et contra jurisdictionem, si quam habere se dicil, me velle proponere coram preposilo memorato. et ne idem contra dictas dominas vel earum aliquam aut in monasterium ipsarum ullas sententias fulminet excommunicationis suspensionis vel inlerdicti vel ts aliquid slatuat in earum prejudicium vel gravanien, eis non citatis vel alias non vocatis legittime et excepcionibus ipsis conpetentibus contra dictum . . prepositum et litteras, si quas habet, quas dico esse veritate tacita inpelratas el falsitate suggesla, non audilis vel non admissis seu alias juris ordine non servato, sedem apostolicam nomine diclarum dominarum et pro ipsis appello et apostolos peto, proteslans me «> velle dictam appellationem innovare coram eo, cum primum adeundi ipsum comode habere potero facultatem. nos judex curie Argentinensis et . . nos judices curiarum dominorum . . prepositi . . cantoris et M[arquardi] scolastici et . . thesaurarii archidia- conorum ecclesic Argentinensis huic appellalioni conlilemur nos inlerfuisse et ad ejus probacionem sigilla predictarum curiarum presentibus duximus appeudenda. »s actum et datum anno domini 1281 sabbato ante dominicam, qua cantatur Occuli.
T aus Slraßb. Tltom. A. Domiuic. lad. 3 or. mb. c. 6 sig. pend., quortun 4 delapsa.
83. I>e}' Prior von Roniainmotier löst das Straßburger Bomcapitel, das von seiueii Einkünften aus der Basler Diöcese den Krevzzu,gszehnten entrichtet hat, ton allen Strafen, in die es wegen Säumigkeit verfallen sein möchte. 1281 October. so
. . Prior Romani monasterii Lausanensis diocesis universis presentiuni inspec-' toribus salulem. cum honorabiles viri capitulum majoris ecclesie Argentinensis de redditibus suis in Basiliensi diocesi sitis de decima Iransmarina salisfecerint collectoribus ejusdem decime in dicta diocesi constitutis, sicut nobis per ipsorum literas conslitit evidenter ' , nos auctoritate apostolica nobis in hac parte commissa »
' Decanns majoris ecclesie et S[tephanus] prior sancti Albani Basiliensis collectores decime transmarine per Basiliensem diocesim constituti recognoscunt. se a Diethero sacerdote prebendario Argentinensi ex parte capitnli Argentinensis 18 marcas argenti recepisse nomine decime transmarine. Basel 1281 October 4. cop. eh. aec. XVI ». Straßb. Bes. A. (i 3466 fol. 79 b.
1281 SR
!sciilcnti(is cxcommunicationis et interdicli, si quas incurrerunl ocrasione predicte
(leciiiu; debilo tempore non sohlte, presentihiis n ' -. el super irreguUritate, si
quam corilraxeruut, .codem inicloritiile Jiposlolira il ^ .nis il;iliirii hikh. ilmnliM 1281 inensc ociobri.
* B aUM Slraßb 7?« A (i f.mr 27l<i t>r mh. r nii) firtiil Im,,,
84. König Rudolf bestätig l dem Straßhurger Uospital das von König K&Mrai III ertheilte Privileg. l'^Sl Notember 10 Slraßburg.
lliidolitis* dei gracia Rotnanoruiti rex scmi)er augiisltis utnoibus imperpetatun. tanlus est fcrvor atnoris et caritatia sinccritas, qui erga Christi paupere* noatris
ii> excanditcrunl in cordibus, qitud nos caritatetn hujusmodi in efTectii reslringcre doq valenU-s i|>.sani lihenter pro iio.strc .salulis aiigincnto nd landein illins, qui Iribuit uiiuiilni» hubiindanter, dcvolis lidelibus impartimur. nuverinl igitur preäenlis Cialis liuniincs et future, nos vidisse Privilegium inclite recordacioni-s quondam Cooradi regia secundi, prcdecessoris uostri, pauperiinis bospitalis civitatis ArgcnliiHatis
15 tradiluin et coucessiun sub liuc forma: [folgt Uli. I Nr. 94\.
Nos itaqiie ])redicti regis Coiiradi iuhercntes vestigiis et erga pauperes hospilalia predicti, quos in ergastulo paupcrlalis continua captival cgestas. quodain humane caritatia inslinctu misericordiam restringere nescientes predictum Privilegium in omnibus et singulis suis articulis, prent superius est expressum, auclorilate regia
«u iunovnnuis, coiifinnamus ot presentis soripti patrocinio rommuniraus. nnlli ergo omnino honiinum liceat'' lianc paginam noslre innovaciouis et conlirniacioui» infrin- gcre aut ei in aliquo ausu tcmerario contraire. quod qui facere presumpserit, gravem nostre majestatis ofrcnsam se noveril incurrisse. in cujus rei testimonium preteos scriptum conscribi el majestatis nostre sigillo jussimus communiri. testes hujus rei
r., sunt venerabiles Conradus Argcntinensis, Ilcinricus Basilicnsis ot Conradns Tuliensia episcopi ; spectabiles vir! Ilarlmnnnus de Ilabspurch et Ghiburcb. Heinricus de Vurstin- bercli, Ilcnricuä de V'ribnrcb, Kridericus de Liningen, Johannes de Spanheim el (iuiitluTus de Sunrtzburch comites ; Otto de Ohsinstcin. Conradus Wemheri de Iladslat, fratres de Uapoltstein, Cono de Borcheini et quamplurcs alii. Signum
to dumiiii Uudolli regis Itomanorum invictissinii TM.)
Datum Argontino 4 idus novembris indiclione 10 anno doroini 1281, regot vero nostri anno nono.
// ans Stmßb. Ho$p. A Iml t nr 3 or. mb. e. $i§. pmi. Wtiße» Wattutitfri m nA- seidenen Sekttüren. •ft Hf{iest mit Xrujfettangnbe dnrnaeh i. Xeitschr f Oesek d Oitrrk. Xt, *W.
85. (li^nrndus opisropiis .\rgentincnsis mandat sub })ena excommomcaboau. qiiatonus super nssumpto babilu noinu priorisso ol sororibus luouaslerii SUde Marie
• ' Kuiluiriis I» Vii/iulW» ff$firiti*n mit irW«M Ai" ^ ' '•■'ifi *•■ % wmJ dm I «/
RttKr f.iiviji|.#.
S^ 1281
Magdalene extra muros Argenlinensis moleslus sit, nee ex ipsis una eum deponere vel mutare audeat. luuicis et scapularibus albis, palliis vero nigris eas uti jiibet. «gaudemus in doinino quod in valle.» dalum Argentine anno domini 1281.
1281 Straßhirg.
T aus Straßb. Tltoin. A. Domiuic. lad. 3 or. mb. c. sig. pend. laeso. Dorsualvermerk VI. ■,
86. Bischof Konrad von Straßhnrg fordert die Reuer inTien auf, gegen unruhige und aufrührerische Schwestern streng vorzugehn, und sleUl ihnen dafür die Hilfe seines Ofjiciah zur Verfügung. 1281 Straßburg.
Cänradus dei gratia Argenlinensis episcopus devotis in Christo . . priorisse et sororibus monasterii sancte Marie Magdalene ordinis sancti Augustini secundum lo inslituta sororum sancli Sixti de urbe viventibus extra muros Argentinenses salutis et gratie continuum incrementum. intelleximus, quod vobis ad frugem melioris vite tendentibus et assumpto novo homine, qui secundum deum creatus est, meliora karismata eraulanlibus quedam renili ceperunt sanctitatis proposito detestabili et, que pudorera non decet femineum, pertinacia resistentes, binc contigit aliquas is abscedere et excusso jugo regularis discipline tanquam pullos onagri liberas se pulare. quedam vero bona repetentes, que ab ipsis vel earum parentibus vestro collala monasterio annis plurimis possedislis pacifice, dampnationem Ananie et Saphire non verentur ; relique vero inter vos bereutes querelis, murmurationibus, dolis et machinationibus dura cervice, tanquam deo respondeant : scientiam viarum g,, luarum nolumus, vos mullipliciler inquietant. sicque factum est, ul parabola implea- lur ewangelica, prudentibus videlicet virginibus oleum in vasis suis sumentibus, fatue virgines in sponsi non parentur adventum, sed foris stantes in celestibus nuptiis nesciantur. cum igitur juxta officii nostri censuram omnia de regno dei scandala tollere debeamus, id ipsum, quod vobis vestra precipit regula, injungimus 25 et mandamus: hoc est, ul unanimes habitetis in domo et vobis cor ununi et una aniraa sit in deo. auctoritate quoque presenlium firmiler prohibemus, ne sorores illas, que recedentes a vobis vestrum consorlium conlempserunt, reeipiatis de celero sine nostra licentia speciali nee aliqua bona reslitualis, assignelis vel concedatis aliquibus personis, que reliclo vestro monasterio ad aliam transire volunt religionera 3» vel in seculo remanere. de illis vero, que inter vos manentes et liabitum dissimilem deferentes modis variis vos perturbant, taliter ordinamus, quod videlicet infra Septem dies a noticia presentium, cum in vestro capitulo lecte erunt, majori et saniori parti congregationis veslre habilu et moribus se conforment. alioquin vos . . priorissa rebelies in edibus discipline recludite vel de claustro expellite, sicut memorala jubel 35 regula, ne contagione pestifera plures pereanl. et si horum aliquid, quod ad correc- tionem temeritatis vel conservalionem honestatis pertinet, vires vestras excedit, ad officialem sive judicem curie nostre fiducialiter recurratis. ipsum enim vobis et vestro monasterio specialem deputamus in hiis scriptis et decernimus defensorem, quatenus ad requisitionem vestram inlerdicti et excommunicationis sententias ferat m
1281 r>7
in n;l«'llf.s et piiblicari in pnrrfK'hÜH t'urial, invutralo od Ihk, si tvcenH»- fiicril, anxilio ijrucii secularis. »i qu« vcru aiisii temerariu, |)OXl({uani ii voiii« lurUiHsis reccNHi-rint, in civitale vel in dioce.si noHtra laterc vuluerinl mcu infninitu sniino in publicum HC jaclare, lias per oflicialcm mcmoratum et per plebanuH uccnon per ;• cjippelliinüs lucunnn tan((uatn apostalas denunciari pretMpimus el exp<;lli. dslum Argenliiit' nnnu doniini \'JH\.
T nui Strnlib. Tlumi. A. Dominic. lad 3 or. mb. c. ng. pnd. Donmaiterwterk VU.
87. iionradus dci ^liili.i Arf^pnlni'-nM^- rj)is<iij)n>» |iii>>ii>>sc et S<ir i; rr- lerii sancle Marie MaKdulcne »-xirfi muros Argenlincnses mandat, (juii m: . : i
III (uciones auas conslilucionibus a inagistru ordinis frntruin prcdicatorum, cni sb Alcxandru papa quarlu concessum est, ul ronslitucioncs monialium ordinis saocU Anguslini secuiiduiii slaluta ipsoruin (ralntm vivcn<-ium nd unirormitalem reduceret v\ corrigcrcl, cornsclis conlormunt el, si ips»- niagister sucrcssivis letnporibiis aliquid de ipsis corrigere, nddcre vel mulare voliierit, eandetn corrcctionem devote acci-
M> piant. «beno dixil logislalor». dalum Argentinc anno doniini 1281. t28t Straßburg.
T au» Slraßli. Tlioni A. Dominir. lad. 3 cop. rwiim. mb. e. »ig. pemd. mugmtM tarn foAtx riirie prepoaiti rcciesie Argeutiiieniis t2S6 Kotember 28 StnMmrf*.
88. liischof Konrad ron Straßhnrg betrUligl dem Renerinnenklosler, daß es dieselhitn Rechlf und Pritilegieu genieße wie die sieben Slraßburger FraueHklötttr.
«" last Straßburg.
(^ünradus dei gratia Argenlinensis cpiscopus dcvotis in Christo . . priorisse et sororibus inonastcrii sancle Marie Magdalene extra muros Argentinenses salutis el gratie cüulinuuin incrcnicntuin. cum et plantare sacram rcligioncm et plantatam CovcTc inodis omnibiis lenenmur, id studiis probatur impleri competenlibus, si per-
«s soue dco dcdile virga directionis a noxiis retrahantur cxccssibus et ad viciniora saluti quasi quibusdam promiis invitcntur. sane ex parte vestra nobis fuit expom- tum. quod per ncglicntiam eorum. qui curam vcslri pro tempore liabucruni, admo- dum paucis vel nullis gaudetis privilegiis, quc tarnen benignitate solita Roniani ponliliccs vel locoruni anlislilos piis collegiis concedere consuevi-nint. ex quo non
tn soliiin lioneslali veslre deperit, immo et ulilitati d«x;crpitur, quando tarn a cicricis quam a laicis conceditiir aliis, quod vobis jure vel injuria denegatur. memores igilur, quüil ex credila nobis ainministratione vos tanquam novale florigerum frtidi- ferani nd (-ulturam reparavinius et auclore ipso, cujus pater agricola est, domino Jesu Christo olive pulcrc ol uberi surculum quanlum licuit insererc preparavinuis,
1, vos eure et diligrnlie . . prioris fratntm ordinis predicatorum ac ipsorum. qni vice« ejusdem gerent pro temiwre, nccnon successoribus eonimdem cum succedentibu»
' Ihfse ViiUmntio umfitast niißrrtlfm nr. Uli timl mr. 88, dit ithifr l'rhimlf rtfkl tm dft Miitf .-«•Mr/ii-M Itritifii. Imitr nlm inihl tim yrrmfrt Vlll.
Str. 11. «
58 1281 — 1282
vobis fidelissime comniendanles, maxime cum beati Auguslini regiilam profileamini et inslitula sororum sancli Sixti servelis, que sub predictorum fratrum presidio guberuantur, unde ne vos aliis religiosis feminis nostram civitalem sacro clauslro- rura septenario cingentibus inferiores videamini, que cum ipsis in dei puro minislerio actus et habilus curritis passu pari idem bravium apprchendere cupientes, omnia s privilegia, que sorores clauslrorum predictorum, videlicet sanclorum Marci Eliza- l)eth Agnetis Kateriue Nicholai Margarete Johannis extra muros Argentinenses habent vel habebunl in posterum per se vel unionis causa seu speciali gralia per ordinem fratrum eorumdem, sive illa concessa sint a sedc aposlolica seu per ejusdem sedis legatos vel per locorum ordinarios, sive etiam ab eisdem ipsis in posterum i» concedantur, vobis concedimus et conferimus presenlium per tenorom volentes, quod eisdem privilcgiis indulgentiis et graciis utamini intra fmes noslrc civitatis et diocesis sive ad agendum sive ad excipiendum vel aliter, sub quocumque tenore edita sint, contradictione qualibet non obslante. dalum Argentine anno domini 1281.
T aus Straßb. Thom. A. Dominic. lad. 3 or. mb. c. sig. pend. Dorsudlvermerh Villi. 15
89. Frater Albertus ordinis fratrum minorum dei gracia episcopus insule sancte Marie omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad ecclesiam sanctimonialium or- dinis fratrum predicalorum Argentine apud sanctam Kalherinam in dedicatione et in anniversario dedicationis ipsius sive altarium et patronorum et in quatuor festis precipuis beate Marie virginis et beati Augustini et beati Dominici et beati Petri «'i martyris causa devotionis accesserint, quadraginta dies criminalium de injuncta eis penitentia, accedente consensu Cönradi Argentinensis episcopi, misericordiler relaxal prohibens, ut presentes littere extra per questionarios non ferantur. «loca sanctorum omnium.» dalum Argentine anno domini 1282 in sabbato ante fcstum Irinilalis in generali capitulo nostri ordinis Argentine tunc temporis celebrato.' 128'^^ Mai ?.V « Slraßhnrg.
H aus Straßb. Hosp. Ä. lad. 125 fasc. 15 or. mb. c. sig. pend.
90. Cünradus episcopus Argentinensis archipresbytero vel ejus vices gerenli in Slezslat maudat, ut quosdam clericos et laicos diocesis, qui priorem et fratres ordinis predicalorum convenlus Argentinensis verbis et factis ofl'eudere non vereantur, ad 30 presentiam suam evocet, fralribus per censuram ecclesiasticam justicie complemeutum exhibiturus. «ex conquestionc dilectorum.» dalum in Tabechesteine anno domini 1282 in vigilia Jacobi apostoli. 1282 Juli 24 Bachstein.
T aus Straßb. Thom. A. Dominic. lad. 3 or. mb. c. sig. pend.
91. Cünradus episcopus Argentinensis omnibus vere penitentibus, qui ad eccle- » siam sancti Stephani in Argenlina in dedicatione et in anniversario dedicationis altaris super lelenario ecclesie predicte et per oclo dies subsequentes. item in festis palro-
1 Vergl. Annal. Colmar. maj. (Moii. Germ. SS. XVII, 209).
1282 - 1283 »1
nonitn nllaris prcdicli, Hnn in sex feslis nativilatis beali Slepbani prutboiiiartyrw nt iiiventiotiiN ipsiiiH, boitc Atlial«; virginis, sunclc liarbaro virginis ei martjrris, becte 0(1} lie virgitiis nlqiic (It.-cliculioiiis ccclusic ^uiicli Slepbaiii su|iru<ltcie causa devoUoois uccesserint, quadrugiuUi dies criiniiiulium et uiiuin annutn venialiuin de iDJuocla eia i pcuilcnlia rcluxal. «loca aoncloruni üinnium.« datutu Argentiuc aouo domini 1282. I^8Ü Straßburif.
U am Straub, litt A H faw 2ttl7 or. mb. c. lig. ptttd. dttafo.
92. Dir FiitiiciskaHer zu Slvaßhurg cerpflichteti .i..„ ., .'iiladl gegenMktr, keinerlfi t'rhschleirfiern zv Irnhrn. t'^S.'t Jnli ff
III Wir brfidcr Itit'ih'iicli il* i {mumui i,ii iin iiuiiifl)r£tdcrc ordena aber Tülscunant
und brüder Syfrit der gurdiun und die üainmeiiiinge der iiiinrebr&dere dea hoaet lA Strasburg liinl kunt ollen den, die disen brief gesehenl oder gebörent, daz wir, wie die ersameri berrcu der nieislcr der rat und die bürgere von Strazburg geineinlicbe vur lins durcb ir /.ubl »eiber verjelien liant, da/, wir sie nocb nie bcawertenl noch
lA crzurndenl mit sulicbcn saclien. alse bic nidenan gescbriben stdnl, doch durcb ir licbi und durcii ir bete und durcb ir früntsciiafl globen wir in getmwelicbe und An alle geverde, daz wir noch nieman, der ander uns iat, pfafTe oder leye erben aol uz unserni dosier an die weit weder eygin noch ert)c noch kein göt, daz die burger von Strazburg anl)6rct. so globen wir in fxh, daz wir nicnian underwisont süllent
"• nocb schallen underwisel an sineni iolbetle, duz uns burger oder burgerin zii Straz- burg ir eygen oder ir erbe gebenl oder besclzcnt, also daz die rebteu erben damit verderbet und enterbet siut. wir globeut öcb, daz wir kein gAt eigin nocb erbe, daz die bürgert- oder burgerin von Slni/.burg anhört und uns besetzet oder gegeben wirt. also verk^)llen .sulienl oder verändern mit der gedinge, daz es da nach wider an uns
'^ oder an anders iemaii von unsern wegen gcvallc, wenne daz wirs schatTcn süllent verköflen An alle geverde, und daz wir mit allen dingen liepiiche und g&tiiche mit in lebeiit, wunde Ach sie und ir vordem uns und unscnn orden ie g&tliche uud rnnillieiie liunl geliWi und allerwege tönt von iren guAdeu. so globen wir in mit giiteii Iruwen, duz wir ir triindc, die bürgere sinl zö Strazburg. die under abtzeben
"> jaren sini, so verre so wir mit gottc iemer inügent, nibt empfohen wellent in uosem ordeii, und welleut uns hfiten, daz wir sie daran nil beswercnl, so verre so wir iemer mit gotte und mit iinscrs ordeus ereii mugent, ez ensie denne der nehateo Iriinde gilt wilic. da/, diz war sie uud stete blibi-, darumbe siut unsere ingestgde dez vorgcuautcn provincials und dez huses zQ Strazburg an disen brief gcbencket
*^ zA einem Urkunde. dis geschach an dem fritdage nach Ülrici, da von goUes gebürte warent tuseut Jar zweihundert jar uud drü und ahtsig jare.
S atu Straßi». St. A Brieflinch A fol. 37 b nu( der Vtbtrtchrtft dw di« UiAmm «tarek iron gftton willen iimi matwillekliclM «iok «erbniidM IimiI, «U« di« ilAdc* ti ktllmdi. dir ilir »tut nii sir vortlrrtr, wand« ai« d«r ttst uid dm koigM« dMsH willM woHwt
GMmdA rfxndnrHach bei ScMpßim AI», dipt. II, 37 nr 717 rnrnd Btfd D » Chrm IX. 97i im Auszug
60 1283
93. Die Fraimshimer zu Utraßburtf beurkunden ihre Vei-pßicklungen der tSladl gegenüber beireifend Erbschleicherei. 12S3 [Juli 9].
Nos fraler Theodericus fralrum minorum Alemanie provincialis minister et servus, freier Sifridus gardianus totusque convenlus domus Argentinensis nolum faciraus universis, ad quos perveneril nolicia subscriplorum, quod nos venerabilibus in 5 Christo dominis . . magistro consulibus ac universilati civitatis Argentinensis prediclc dedimus litteras de verbo ad verbum tenorem hujusmodi conlinenles ' : nos frater Theodericus minister et servus fralrum minorum Alamanie et fraler Sifridus gardia- nus totusque convenlus fralrum minorum in Argenlina nolum facimus universis presentes litteras inspecluris, quod, licet honorabiles domini . . magister et consules lo ac universilas civitatis Argentinensis a nobis nunquam molestati vel ofFensi fuerint in arliculis infrascriptis, prout etiam ipsi ob eorum meram honestatem et urbani- tatem recognoverunt conmuniter coram nobis ac publice sunt professi, nos tamen ob eorum amiciciam et favorem ac iustanciam seriosam ipsis promillimus et promisimus bona fide, omni dolo et fraude circumscriplis penitus et exclusis, i5 quod nos vel fratres nostri aliqui, sive sint clerici sive layci, ab aliquo cive Argen- tinensi nobis quacumque consanguinitatis linea attinenle nunquam petemus sive de mobilibus sive de inmobilibus jure successionis heredilariam porlionem. item pro- misimus et promillimus per presentes, quod nunquam per nos vel per alios civem aliquem Argentinensem virum vel mulierem in lecto egriludinis constitutum indu- 2» cemus vel induci procurabimus, ut omnia boua sua mobilia et inmobilia pro anime sue remedio nobis leget, ita quod heredcs sui legitimi portione legitima penitus dcfraudeulur. promisimus eciam et prümiltimus, quod, si aliquis civis Argentinensis possessionem inmobilem aut domum aliquam usibus seu necessitati fralrum deputa- veril, nos possessionem illam aut domum vendi procurabimus absolute et simpliciter 25 absque omni condicione et pacto lali videlicet, quod posl mortem emenlis ad nos vel quemcumque nomine nostro iterum reverlatur. porro ut dictorum dominorum favor et gratia, quam nobis multis retroaclis temporibus magnis et variis beneficiis multipliciter ostenderunt, erga nos inviolabiliter perseveret et pax inter nos et ipsos in perpetuum conservetur, promisimus et promillimus dominis memoratis, quod nun- 50 quam aliquem juvencm» filium '' alicujus civis Argentinensis infra decimum oclavum Cialis suc annum, quanlum cum deo possuinus, et salva nostri ordinis honeslatc ad ordinem nostrum recipiemus nee de parenlum seu consanguineorum suorum pro- ximorum beneplacito et assensu*. in hujus rei testimonium etperpetuam ürmilatem
a) Sjuv auf Rasur. b) S die lelxten vier Strieke des ülinm auf Rasur. 85
' Die folgende Urkunde ist die lateiniscJie Version von nr. 92. Es lässt sich jetzt nicht mehr ent- scheiden, 06 der ursprüngliche Text der Verpflichtung, welche die Franciskaner der Stadt gegenüber eingingen, deutsch oder lateinisch war. Für das erste spricht das genaue Datum, das hier fehlt, eine gewisse Freiheit des Ausdnwks und ferner das in nr. 120 inserirte Stück, bei dem allerdings auch das Datum mangelt. Deßhalb sind beide Versionen gegeben, die deutsche freilich in der Sprache des aus- geheiulen li. Jahrhuntlerts.
2 Ist die Form des Ausdruck« nur ungeschickt oder ist hier das Gegentheil von der deutschen Fassung gesagt':'
1283 - 1284 '''
.sigill« noslrii, nici scilicol pn lüli niinistri <l «oiivcnlU!» Tralruin ininuruin m Ar^fii- lirid pnisonlihiis Miinl iipix-iisii «lnliiiii iiiiiki ]'^'<
.V «IM SlraMi. St. A. Void, Dieiichii. üew. luti ;-"'' /'"< 'j<>' trh-di-,,^
ovnlr Strijrl, da» emtr mit tlrr I^grmlr % im nirii Al.niaiiK «>•-< 'ht
ümtchnft Uli |>atiT iioii m«a voliiiitaii, »e«! lii« ' "f .i|"<«,tMli ilurtiuciitr.
d(U twcitr, mit der Jxyemk ». fratruiu rainuruiu ■ \ „
Im Straßh. Tlum. A. Daminic. I«d. 4 3 vidim. mb. e. ng. k»"' 'irl.i,,, -i.i.r«'''" '•'" Meintet und Knth der Stadt Strafibuni " "'
Die Urkunde int jrdenfidU nm ii, Juli 1 . Vergl. «r. U2.
94. SifruluH archicpiscopus (^olonicnsis urcliiprcsbiloro in Miuccch mandal, ol
viccpli'liinimn in Mollcslioini, qni conlni fralros prcdicalores *- '•- '"-Itiin
sc Iifihucril, ad respunsioncm (pioriinonie cilcl. «ex con'j a».
tlalum Cülonic scqucnli di(! bt^ali P'rancisci aunu doinini 1283. 12A3 Oclober Tt Köln.
T ,ii>s ><lr.ifll, rUimi I DniiuiMr lail .'t »r inh > »iq. pemt. tUaptO.
95. Krater Jolianues Lcllovicusis episcopus ordinis donius Tlieutoilioe, cnm l'ralrcs licreniilariun ordinis sancli Auguslini in Argenlina ecclcsiain cl alia eis compi'lenlia cdilicia cdificare incei)crinl, omnibiis vere penilenlibus et confessis, qui eis maniini adjnlrici-ni porrexerinl scu locuni ipsorum visilaverinl Jn festivilalibus .Cl honlo virginis Mario, in fcslo corporis Christi, in fcslis quuqiie dedicatiunum et lifuti Augustini ac per oclavas eorundeni, quudraginla dies de injuncla ei» peni- Icntia rclaxal, dnmmodo const-nsus dyocesani accedat. «quoniain ul ail apostolus*. dalum in Brisaco anno doinini 1281 in feslo bcali Auguslini episcopi. 1:^84 Amfutt 'JS JtreisacA.
ti T (lun StraM Tkmt A. Aiignatinor Ud. W or. mb. e. mg. patd. wuUd. >
\){). liidnlt/cu:brif/ /iischof Koitrads con Toni, in dem fr bcurkKnäd, dtiß er den Kirchhof des 6't. Katherinenklosters zu Ulraßburg geweiht nud den IVeiAUg des Klosters auf den iSonntug nach KrenierhiShHng verlegt habe. 1284 Ottober 3t ütraßburg.
1.1 Krater CAnradus ordinis Iralrum niinonun dci gracia Tullensis eocleste cpiaoo-
pus univcrsis presentem liltorara ins{)ec(uris salulem io domiDO Jesu Christo.
> Ktirmla hrtindm sich im Onitimd tteei gkkhhmttmd» Imlmlfnubri^* fttr dm atnMmgtr Am-
ijuMinfr, l>enie auf <jlrirhrm lYraaiHent und, tri« e$ seAn'«!, ton einer ttaf> .w.. Ar.vJ--« ntfrll^u 4,1^/ auagestrllt wn ttischnf Heinrich rrm Trient und Binchnf Konrad ton Toi. « (Inininirnni ynanimodogpiiitil /lir Atte diijeniifen, teriche der Kirthe hthr,..rt, /i i>..i ir,.:,„ .i^r 1.^ Hellte an den Marienfetten, Ktrrhtcrihen. Wetknarhien. Ihlem, l'ling»len. AUerketlfen. /•VhAW'Tk*»«" (in ' >ii« (;hriati\ an den Fflrn de* hnhifen AHt/u'tin nmi ilen Ixt^mderm h'tstrtt Her
K„. „
62
1284
universilali veslre nolum esse volumus, nos cymilerium sanctimonialium in Chrislo devotarum monaslerii sancle Kalerine sub cura fratrum ordinis predicatorum extra muros Argenliuenses degencium de mandato el beneplacito venerabilis domini Cnn- radi Argentinensis episcopi, in cujus dyocesi conslitule sunt, anno ab incarnacione uciobciii domini 1284 in vigilia omnium sanclorum consecrasse et anniversarium diem dedi- cacionis ejusdem monasterii de mandato lilterarum ejusdem venerabilis domini dyo- cesani in alium diem magis congruum, scilicet in dominicam proxiraam posl fesluni
üepiembcr II cxallacionis sancte crucis sequentem ad devotam peticionem dictarura sanctimonia- lium transtulisse. ut autem ipsura monasterium in anniversario festo dedicacionis et
.\ovembei- iü in feslo sauctc Kalerine ibidem patrone et per octabas diclorum feslorum devocius a Cbrisli fidelibus visitetur, omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad ipsum causa devocionis lunc accesserint, nos de omnipotentis dei confisi misericordia et de beneplacito ejusdem dyocesani annum el karrinam misericordiler imperlimur. dalum Argentine anno domini 1284 in vigilia omnium sanclorum.
H aus Straßb. Hosp. A. lad. 125 fasc. 2d or. tnb. c. aig. pend. mvttü.
16
97. König Rudolf schreibt dem Laiidgrafeu des Niederelsaß, daß er nicht beßigt sei, die Bürger von Straßburg gerichtlich zu belangen. 1284 November 2 vor Waldeck.
Rüdolfus dei gracia Romanorum rex semper augustus nobili viro lantgravio Alsacie inferioris fideli suo dileclo graciam suam el omne bonum. strennui el 20 prudenles viri cives Argenliuenses fideles noslri dilecli querelose nobis suis lilleris inlimarunl, quod tu lua volens uli jurisdiclione ipsos cives Argenliuenses in causis et queslionibus sibi motis coram te proscribis et proscripcionis senlenciis implicas el involvis. in quo scias le injuriari eisdem, cum sie el in (antum liberali " sinl predicli cives Argentinenscs, quod nullius lanlgravii proscripcionis sentencie debeanl » subjacere. dalum ante Waldeckc 4 nonas novembris regni noslri anno 12.
S atw Straßb. St. A. Briefbnch A fol. 146 b mit der Ueberschrift daz der lantgrafe in
Elsaz von den bürgern von Strazburg nit rihten sol.
Gedruckt darnach bei Wencker Cdl. arch. p. 60 und Schopflin Ab. dipl. II, 38 nr. 740.
— Böhmer B. Bud. nr. 803. ao
98. Bischof Heinrich von Regensburg gibt dem Prior und Subprior der Straß- burger Dominikaner den Auftrag, die Straßburger Bürger Rudolf und Heinrich Lenzelin, welche für ihre Gewaltthat gegen das St. Margarethenkloster volle Genug- thuung gegeben, von dem Bannspruch zu lösen. 1284 Regensburg.
Reinricus dei gratia Ratispouensis ecclesie episcopus viris religiosis. .priori vel 35 subpriori fratrum ordinis predicatorum domus Argentinensis salutera in domino
aj a libertati.
1284 1286 H«
soiiipilurnnm. «juiii, jirout iioIjim K-iiiiniu vnl, Hn-loilni ii II ; . '. 1,
t:iv(;s ArgentitKUJses pro viuleiiciii coiiiiiiissa in iluusln; !»iir"Mii:] .in' !■ '.i extra muros Argctitinetisos pleno salisrcccrunl, convenicns est, ul al>soIiiti< Mcnlcncia cxcorntnunicalioni.s, quam per hujusinudi violcnciain iucurreraDt, ad pcU- ^ cionum üiianiin iriHtanciam (otiscquaiiliir. vubis igilur ^i ' <li! scdia aposlulic«,
qiHi liiiigimur in hac purlo, coiiücrvaiorea vidclicel \ti p,. ^rum vcalri ordinüf
coiistiluli, coiunilliiniis per presenlcs, qualcnus diclis V^udolfo el Wexnrico el aliU, »i qui indigeal liiijusmudi gralia in hoc faclo, injuncla eis penitcncia conpelenli ubsühiciunis lieneficium inp<;n<latis. daltini Ratispone annu domini 1284.
in 7' n\u StraM. Thom. A. Dominic. lail. .\ or. mh. c. »ig petul.
99. //er 10 ff FriedricA ton LothringeH verzicAtet der Stadt Straßburg gegtuüher anfalle Forderungen hetüglicA der KinnaAme des OcAsensteins k. A. I28!i Mai 2.
Nos Fridericus dei graliu diix Lulliuringie nolum facimus universia tarn preaeo* lil)Uä quam futuris, quod nos sponte el liberaliler omnia dampna el graTamioa
•fi uüstris fidolilni.s Dirlrico, Ilcssoni, Anslielmo el (iolzoni ad^ocalis de WasselnheUD iu expugnatioiie ca.stri de Ohscnslcin ' el quecunque alia dampna eisdem nostrb hdelibu.s illatu usque in diem hudicrnam per civcs Argentineuses, pro nobis el om- nil)us nuslris in pcrpcluum heredibus relaxamus el remiltimus puro cordc promillenlM pro nul)i.s el noälri.s liiTi'dibus, quod propler huju.smodi dampna predictis civibus
-"> .'\rgenliuensibu.s nulluni umquam dampnum aul molesliam infcremus aul inferri aii- quatcnu.s laciemus. iu cujus rci Icülimonium sigillum noslrum preseulibus esl apponsuni. dalum iu vigilia asücensionis domini anno 1285.
N atu Straßb Sl. A. Oew. u il. Pfalz lad. 19K or. mb. c »ig ptnd.
rteilniekt aus dem Brierbiicli A fol 100 » ibiä 6« Schüpßin AU liipl II, SS nr 749.
*<> 100. Die Vögle rmi WassehiAeim rerticAten der Stadt Straßbmrg fegtnUer
auf jeden ScAadenersati in der FeAde ewiscAen iAnen einer-, und dem BUchof ton Straßf/urg icie dem Landvogt andrerseits. 1285 Mai 2.
Wir Dielricb, llesso imd Aiishelui der Heidene und Oolzelman die völe von Wasseliiheim lüut kunl allen den. die disen brief gesehenl oder gehurent. das wir
*) vur uns und vur alle unser erben vani lanl niil lulercn beroen allen den schaden und alle die bisvsOrdo. die uns widervarn isl an deme busc /.e Obscnstein. und m or uns undcrswa geschehen isl uuce an diseu lag h6le von den bürgeren von Slraxburg gemeinlicbc oder si'inderlingen in deroc urlAge . das uierstanden ist /.wLscluMil uu.soreino lierreu l)ischof C.onrate von Sirazburg tind deme lautvote i-insite
'•■^ nnd uns audcrsile, und tTluljcnl in nnvcTsilu-idciilii'lio. das wir umlM^ die jji'Irtt und
Vtrgl. Ahhiü. Ctilmar miy. (.Vim. Otrm. SS. XVtl, »tt).
64 1285
umbe solichen schaden, als uns ze Ohsenslcin an deme huse und anderswa wider- varn ist von den bürgeren von Strazburg, weder wir noch unser erben den bürgeren von Strazburg leil noch schaden sulnt gctiin noch scliafl'en getan, daz dis war si und stete blibc, derumbe geben wir in disen brief versigelt niil unseren ingesigeln zeimo Urkunde. dis geschach an demc schon nön abende, da von gots gcburte & warent tusent jar zweihundert jar und vunfi und ahzig jar.
8 aus Straßb. St. A. AA art. 1396 or. mb. c. 4 sig. peml, quorum 3 delaps. Erhalfen die Siegel der beiden Wasselnheimer Vögte Hesso uml Anselm. Es ist ein fünfter Siegel- schnitt vorhanden; doch befindet sich an diesem nicht auf der Bückseite das sonst stehende Rfegistrata). lo
101. Pahst Honorms IV befiehlt dem Bischof von Straßburg, dem Dekan der Speierei' und dem Sänger der Haslacher Kirche, daß sie die Klage des Straßburger St. ElisabetlMosters , es werde von der Stadt unrechtmäßig verhindert, sich inner- halb der Stadtmauern zu zerlegen, untersuchen sollen. 1285 September 1 Tivoli.
Ilonorius episcopus servus .servorum dei vcnerabili ' fratri . . episcopo Argen- ir. linensi et dilectis filiis . . decano Spirensis ac . . cantori Hasilacensis Argentinensis diocesis ecclesiarum salutcm et aposlolicam benediclioneni. dilecte in Christo filic . . priorissa et conventus monaslerii sanclc Elisabeth extra niuros civitatis Argen- tinensis ordinis sancti Augustini secnndum instituta fratrum ordinis predicatorum viventes nobis conqucrendo monstrarunt, quod, cum ipse, que propler inundaliones 20 aquaruni illuc confluenlium et alias incomoditates multiplices nequeunt in loco ipso raorari, ad quendam fundum suum, quem infra dictam civitatem obtinent, velint obtenta super hoc diocesani licenlia sc transferre, cives Argentinenses eas, prout sibi licet, quorainus se^ illuc transferre valeant, contra juslitiam impedire presumunt'. quare pro parte ipsarum humiliter petebalur a nobis, ut providere sibi super hoc 25 de oportuna exhibitione justilie curaremus. quocirca discretioni vestre per apostolica scripta mandamus, qualinus vocatis, qui fuerint evocandi, et auditis hinc inde pro- positis, quod justum fueril, appellatione poslposita decernalis facientes, quod decre- vcritis, per censuram ecclesiasticam firmiter observari, proviso, ne in universitatem civitatis predicte excommunicationis vel interdicti sententiam proferatis, nisi a nobis so super hoc mandatum receperilis speciale, testes autem, qui fuerint nominati, si sc gratia, odio vel timore siibtraxerint. censura simili appellatione cessante cogatis vcritati testimonium perhibere. quodsi non omnes hiis exequendis potueritis Interesse, tu frater episcope cum eorum altero ea nichilominus exequaris. datum Tiburc kalendis septcmbris pontiiicatus nostri anno primo. ss
H aus Strafsh. Hosp. A. lad. 90 fasc. 6 or. mb. Bulle an Hanfschnur. Oben in der Ecke
rechts An ziceimal schräg durclistriclien ; unter dem Bug links Kostenvermerk ;
auf dem Bug rechts Sy. Von (?) Mückvertnerk in Doppelrahmen mit Kreuz darüber Nic[olaus] Waldini.
a) H venerali. b) eas — se auf Rasur, mit hlasstrer Dinte auf einen Raum für etrca stcfi Wnrte 40
f/edrihigt, ron ilenen nur norh einige i-Stfiche sirhthar sind, trnlil gleirhseilige Correclur.
1 Vergl. die ähnliche Klage des Sf. Kathcrivcnklostfrs im Jahr 13G!J. ÜB. I, 450 nr. 603.
1286 ffi
102. FrideriruH Sciiof^HliiMisiM. Ucrnardiis VisentiiiiiH, An««'lii.H M^filftisis ' , Tholo- inctis Simdoncnsis, V'nlrlclininiis Av«'loni<'nsis d (ilavinK)ronHi«* fl ' " * '"•nu «'pisrüpi «iipionUrH. iil inonfislcriiim sHrirlimoiiialiiini »ancU* KlyrM'.. ... «Ij- caloriim in Argenlinn cungruis iionorihus frequentetiir, omnibiis vere pen, H
i cunfcsNiM, (|ui ad monaslfrium ipfiiun raus« devotionis arcesRorint ft ad rabricam c'jii.sdcin miinuni porrcxcrint adjnlriccm, Hingiili sin^fiila» quadraf^raas annis aingalis dt* iiijiiiicla poniU'noia ini.s<*ru'(irdit*T relaxant, diirnriKMlo volunla« äyocraani acoes» Mcrit. «lieft in de cujus iinincre. » dutuiu Tvhure kulendis jM-pteinbris anno nalivi- tali.s dumini 1:^85, pontificatus düuiini nustri Ilunorii pape quarli anoo primo. 1^85
1" Sepleinhirr 1 Tivoli.
II aun Straßh. llonp. A. I«d. W) fiuK-. 4 or. mit. c. 5 »ig. pmd.
103. Pah.sl Unnoniis l\ Iriti/l drm J)r/tiiii ilrr h i r' /" Speier auf, dem Slraßhttrger Sl. Marxkluslrr wieder :iii,i JJ>m(: mäßig entfremdelen Oilter %u verhelfen. 128fi iSeplember 22 Tivoli.
\i, Ilunorius epincopus servus servorum dci dilecto filio.. derano ecclesi«- >!• ^.mcto
Gertnanü Spircrisis diocesis salulein et aposlolicam benedictionem. ad audientiam noMlratn pervenit, quwl lain dilccte in Christo filie.. priorissa et oonvcntua munasterii sancii Mnrci cxlra miirus Argcntinonses ordinis sancli Aufpistini socunduin iustitnla (*l sul) cMira tratniiii urdinis predicaloriim viventcä quam alii', que in dirtu nionaslerio
>! preccssenint, casdcm decimas Icrras possessiones redditus domos casalia vin«M praln niulciidina jura jurisdictiones et quedani alia bona ejusdem monasterii datis s\iper liof lilloris, interposilis juramenlis, (actis renuntiationibus et y in
gravem cjnsdoin niünasterii Icsiunem nonnullis et clericis et laicis, a. ..,....,.. ■■.mm ad vitam, quibiisdain vero ad non modicum tempus et aliis perpcluo ad fimiam vel
r. sub censu annuo roDcesscrunt. quortim aliqui super biis confirmationis litleras in forma cummuni a sedc apostolica im|)etrassc dicuntur. nos itaque volenles eidem monaslerio super hoc jwterna sollicitudine providere, di-— ' •li lue per aposUdica scripta mandamus, quatinus ca, que dn bonis ejusdem i ui per conceanoDCS
liujusmodi allienata inveneris illicite vel distracla, non obstanlibus liltcris penis
»• juramontis remuitiacionibus et contirmacionibus stipradictis. ad jus et proprielalem ipsius mounslcrii Iff^ilinio revocare procures, conlradiclores per > ni eoclesiasticam
appcllaliüiie poslposiia compescendo. leslos aulcm. qui fueriui ali. si se gratia
odio vel timore subtraxerint, censura simili ap|>enatione cessanic conipellas verilali toslinionium perhilM<re. datum Tibure 10 kalendas octobris ponlificalus nostri annu
»ft primo'.
// (iK.s Mittltli //(w;) A. Iiiil. K!l fasr. l;< or. mh lliill. ...i ll\ui\,}inui /.i.i- ,, ■■ /."«.i
Kivilfmti-imrk . ., dnrunter — O. laudlunrnsisl ,1»» ./<u. JU,,/ ,., /.j. !. |.ii_... .1 tHuq.i.itrirh Jnrch d. A^f <Um Hüektn in ihppeUtm Hahmin u. Waliiiui.
■ Ifaeh ilfr füefdUgmia Mviflrtcniiiii. wnM Hitthnf rtm MotfHtn * Noch der SitgtStgendr : (lliiviiiirpimig.
Sir. II.
66 . 1285
104. Honorius papa IV mandat preposilo ecclesic Ilonagensis, qualinus ea, que de bonis monasterii sancte Katerine exlra muros Argenlinenses ordinis sancli Au- gustini sub cura fratrum ordinis predicalorum viveutis alienata iuvenerit ilHcite vel dislracta, ad jus el proprielatem legitime rcvocarc procuret, contradictores per cen- suram ecclesiasticam appellalione postposila conpescendo. «dilectarum in Christo & liliarum. » datum Tibure kalendis oclobris ponlificatus noslri anno primo. 1285 Octoher 1 Tivoli.
H aus Straßh. Hosp. A. lad. 125 fasc. 12 or. mh. Biillr, an Hanfschnur. Oben rechtn in tier Ecke der Vermerk an zweimal schräg durchstrichen; auf dem Bug rechts Jäc de Rät Auf der Rückseite im Doppelrahmen mit Kreuz darüber der Vermerk n. Waldini. lu
t05. Werner von der Mosel, Bürger von Speier, bekennt von der Stadt Straß- burg vollen Schadenersatz für ein Schiff erhalten zu haben. 1885 November 10.
Noverint universi lam presenles quam posteri, quod ego Wernherus civis Spirensis diclus de Moseila pro me et omnibus meis heredibus remitlo omnem actionem michi conpetentem et conpetituram contra universitatem et singularitatem ir. civium Argentinensium pro nave magna michi per eos perdita et pro dampnis el negligenciis, que michi occasione ejusdem navis perdile emerserunt, quoniam iidem cives michi eandem navem integraliler persolverunt cum decem et octo libris dena- riorum Argentinensium. quas michi pro eadem nave et dampnis universis per ipsos. cives confiteor assignatas. in cujus rei lestimonium sigillum civitatis Spirensis pre- 20 senti scripto meis precibus est appenstim. datum anno domini 1285 feria sexla post Martini.
S aus Straßb. St. A. Verseht. Canzlei-Gew. Corp. K lad. 17 or. mb. c. sig. pend.
106. Frater Rainaldus archiepiscopus Messanensis, frater Waldebrunus Avelo- nensis episcopus, Bernardus Vizentinus episcopus, frater Romanus Croensis episcopus. a Oberlus Astensis episcopus, Rodericiis Segobiensis episcopus, frater Petrus Drago- nariensis episcopus, Perronus Larinensis episcopus, Fredolinus Aniciencis episcopus, Leo CalamonenSÄ episcopus cupientes, ut ecclesia sororum inclusarum sancli Marci ewangelisle secundum regulam sancli Augustini et constituciones fratrum predica- lorum vivencium in Argenlina congruis honoribus vencrelur, omnibus vere peniten- so tibus el confessis, qui ad ipsam ecclesiam causa devocionis in diebus subscriptis,
an. 1285 October 1 Tivoli. Straßb. Hosp. A. lad. 89 fasc. 18 or. mb. Butte an Hanfschnur. Oben in der Ecke rechts durchstriclun an, auf dem Bug rechts Jac. de Rät. Rückvermerk im doppelten Rahmen mit Kreuz darüber n. Waldini.
Den gleichen Wortlaut wie nr. 103 und dieselbe Datirung liahen zwei Breve desselben Pabstes für S5 das Kloster St. Elisabeth, gerichtet an den Scholasticus von St. Tlwmas zu Straßburg, und für das Kloster St. Joliannes gerichtet an den Abt von Maursmünster. Beide im Straßb. Honp. A. lad. 90 fasc. 5 und fasc. 17 sind Originale mit Bulle an Hanfschnur, luiben denselben Kostenvermerk links unterm Bug, dieselben Vermerke rechts auf dem Bug und auf dem Rücken tcie nr. 103. Nur das Brere für St. Johannes Itat aUein oben rechts in der Ecke zweimal schräg durclistriclten An, 40
1285 12Be «17
vidnlicftl («Hlivitaliim Rloriow Virginia Morif. haruli Marci cwai hesli I'etri
rnnrtiri-! et l)cati Doininici nl Anpnslini confcssoruin, (Urdicalionti» .-t.;ifmc prefole el ulUiriiiin" accesscrint, Miiigiili sirigiila.s ((uadragenaH de iujiinctis peniteociM. dnmiDodo dyocesani coiisensus acce8s«;ril, rclaxanl. '• licet in de cujus rounere. • datum RooM IV anno domini 1285, iHjntificntns domini llonorii pap« quarti anno priino. 1285 Rom.
n am Htraßb. Ho»p A. I»d. 80 fMc. ÜO or. mb e. 10 mg pend
107. /Juffo mn .Spangen tckließt mit der ütadl äUfkß^itrg «ine ÜAknr >•'">•■ April 23.
Ich liug vuii Spangen lü kuul allen den. die disen brief gesebeol oder gebArenl.
111 da/, ich mit den bürgeren von Strasburg gcmcinlichc bin lälcrliche vesfioet omb alle vordcrunge, die ich gegen in tnfthte han von mins vattere wegen, diae sAoe hau ich gesworn vur mich unde vur minen brfider unde vur alle rainc friund stete w hahonne iomermo undo gelobe, daz ich den bürgeren von Strazburg umbe di«c gctat nienier Icit noch schaden noch iastcr sol gcliin noch si.haflen getan, berumbe ban
I» wir Johannes der lanlgrave ze Klsaz durch sine belle unsere ingesigele an disen bricf gehenkcl zeime urkiinde. di.s gescbacb on sante Gerien tage, da von goU geburlc warent zwclf hundert jar unde sehzi und ahzig jar.
.S auK Straflh St. A. Verm-hl. Canilei-Oew. Corp K Ikd. 16 or. mb. Ui. pat • uij lUr untere Ruml drr Urkumie ist ver§elmitten.
w 108. Krater Hc^'naldus archiepiscopusMesüancnsis, episcopi** Rodericus Segobiensis.
fnilor Honianns Croensis, Fredolinus Anici»!nsis, Pcronus l^rinensis, Raymundtu Miirsiliensis, Leo CalainoucMisis. Kgidiiis Turciburensis. freier Romanus Alifanus. Beruhardu.s Vincentinus, frater Waldcbrunus Avelloneosis. Petrus Wibergcnsis cupicntes, sororum inclusaruin ordinis sancli Auguslini secuudum constilutiooM
i.s frntniin prcdicaloruin vivemium ecclcsias in provincia Tbeutonie congruis boDorUrat vencrari, omiiibus jicnilentibus el coufessis, qui jam diclas ecclesias in fesÜ* Huhscriplis. videlicel in feslo sancle Triuilatis . in singulis reslivitaltbus bette virginis , Johannis bapliste . I'elri el l'auli apostolorum . Johannis apostoli cl ewangflislc, Peiri niartiris, Auguslini, Nycolai el Dominici confessonjm. Marie
„, Miif^dalciu', Kalherinc virginis ol marlyris el in die consccralioois ecule^rum vel allariuin ipsaruin el in auniversariis et in feslis palronoruni eociesie el ptr oclavw earundem causa devocionis accesserinl sive nianum porrcxerinl adjutricem, singnli singiilas qtiadraginta dieruin indulgencias de injunctis pcnitenciis, dummodo metro- (Hiiilaiii vel dyocesani consensus access«Til, niisoricordiler relaxanl. ■licet is de ayas
I, munore». daluin Ronie anno domini lU'8(i poiililu-alus domini lliiinirii lumn nunrli anno primo. I2S0 (por Afai 20] Rom.
n (IM.1 .s'(r<i/)/>. Ho*p. A. Ua. \t(t faac. 1« imtriri im giiHliii|iinfiiirhiii<i für das St. KatherintnUotter tSSd JiU tS (in di« Moct« Mmrganto) e. »ig. peml
,„ ■) // alUrioniin l // 'Ulli um episcopi Mm«*iicd>w
68 1286
109. Fraler lleinricus Maguiiliiie ecdesie archiepiscopus sacri imperii per Ger- muuiam archicancellarius, cum, sicut in persona propria prospexil, ad conplendam fabrieam Argcnlinensis ecclesie quam plurimum surapluüsam üdelium subsidiis iu- digeal adjuvari, omnibus vere penilenlibus et confessis, qui pias elemosinas el caritalis subsidia dicte fabrice erogaverinl, quadraginta dies de injuncla eis peni- lencia relaxat. «quouiam ut ail apostolus». datum Argenliue auuo domini 1286, 2 kalendas augusti. 1^80 Juli 31 t^lraßbnrg.
F aus Straßb. Frauenh. A. Donaiionsbach 2 fol 210" cop. cluirt. sec. XV.
110. Knno von Berg heim der alte schwört der Stadt Straßburij den Eid als Außbürger. 1286 Avgust 21 . >•>
Ich Cüne von Bercheim der alle ein bürgere von Strasburg du kund allenden, die disen brief gesehent oder gehören l lesen, daz ich han gesworn denic meislire uude deme rale von Strasburg, daz ich sol sitzen mit hüse ze Strasburg alse ein reht bürgere, swenne so su mich maneut oder gemanil wurde von iren wegen, unde swenne su mich dez irlaat, so sol ich düse sitzen, ich gelobe och, daz ich in »s sol beholfen sin unde su sol in mine veslinen lazsen, swenne es in not dut zu urlugende. unde sulent su mir och beholfen sin da widere alse einuime bürgere, swenne ez mir not düt unde reht habe, dis gelobe ich bi deme eide, den ich han drumbe getan, unde daz diz war si unde siele blibe, so han ich Cime der vorgenante von Bercheim min ingesigel gehenkit an disen brief. " diz geschach a« da von golles geburte was tusent jar zweihundert jar unde sehze unde ahtzig jar an dem zisdage uach sancte Simphoriani.
S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. lad. 112 or. mb. c. sig. i>end. delapso. Die wecliselnde Form des z, wekhe die Urkunde eharacterisirt, ist nicht wiedergegeben^
Gedruckt aus dem Briefbuch A fol. 253 » ibid. bei Wencker Diss. de pfalburg. p. 123 und ib Hegel D. St. Chron. IX, 1035, dem ich mich bezüglich der Datirung anschließe.
111. Johannes Tusculanus episcopus apostolice sedis legalus, cum magister el consules civium civitatis ac magistri fabrice ecclesie beale Marie Argentinensis, sioul insinuare curarunt, ecclesiam ipsam jam dudum nobili slructura inceplam proponant cousumare opere sumptuoso et ad ipsius consumacionem operis lidehum so sutfragia noscanlur plurimum oportuna, omnibus vere penilenlibus et confessis, qui ad opus hujusmodi pias elemosinas et grata caritalis subsidia erogaverint, quadra- ginta dies de injuncla eis penilencia relaxat litterasque per questionarios milti inhi- bel, eas, si secus actum fuerit, carere viribus decernens. «quoniam ut alt apostolus.» datum Argentine 8 idus novembris pontificalus domini Ilonorii pape quarli anno .•» secundü. 1286 November 6 Straßburg.
F aus Straßb. Frauenh. A. Donationsbuch 2 fol. 216b cop. cliart. sec. XV.
a) S ttdd. gehenkit.
1286 flO
112. Der pnhttlinhf Legat .lohannex betldligl alle der Straßhtirger MAuMler- /ithrik bmcilt igten hululgeuien. I'<i8ti Notember d Straßburg.
Juliiiiines iiiistTucioni! diviiiti Tii»ciiluiiU8 t'piitcüpu» apostulicc »edu irgalu» tlilcctis in (Jlirislu inugislru el consuliliiis civium et niagi(ilri.<i fabric« ecriestc Mucle
,. Muri« Argciilineiiüis salulem iu duuiinu. cupicutc», ul fubrica ecclesie vc»(rü Ar» getitiiiGDäiH, quam dudurii ccpblis edificare upere pluriumm suiopluwio, oelemn dunlc domiiio consequulur efrcclum, indulgencias a veiierabilibiix in Cbmlo palribus iircliiepiscupis clüpiNcopi.s inrruriü.slre le^ucioiiis tcrminoH conslitutis ad runiNunacioDeiD ipsiuiiupei'iii iiiuiiiiiii])urrigeiilibus udjulriccin pruvide pieque coiicetisas auclorilate pKMO*
\» cium confiniiuinus et prescntis .scripti palrocinio couiiminiuiiui. nuUi ergo omnino lioniiniim liceal, banc paginani uostrc confirinacionis iufriiigere vel ei ausu lemerario conlriiire. si quis aiileiii liüc tiUetnplarc presumpaeril, iudi; ■ tn omoi|K)U.'nli!«
di;i el beuluruiii l'ctri et Pauli apostulurum ejus se ouvcril .surtiin. dalum
Argentinu 8 idus iioveiiibris ponlificalus dotiiiui Ilonurii pape quarli annu sccuodo.
,n F au» Stralib. Frtittenh A. Donatioimbuch 2 fol. 217» aij>. dutrt. WK. XV.
WS. Der ptthxtlichf Legal Johannes bevUlti/' 'z Üladl Slraßburg, daß der
i/ir zuslaudige FriiluiUar im Münster nvr tu m InlerdicUfpruck betroffen
werden kann, der diese Iitdulgem amdriicklich no.'.h.it. 1^80 Notewtber 7 A'tr«ß- bürg.
i„ Juhuiuics inisenilioiiü diviuu Tusculanus cpiscopus apostolioe txltt legains
dilectis in (Christo . . inugislro cüiisulibus et univcrsilati civium Argentinensium sululeiii in duiiiiiio sciiipilernaui. luullo uc sincere devolioui.s atTectus, quam ad sucrusaiiluiM Ituiiiaiiaiii ccrlesiuiii gerilis, nud iuducil, ul pclilioiiibus vesllj* be- iiiiigiuuu preslanles ussensuin eua, ({uauluui cum deo el boneslale posstmns, ad
<» exaudiliuiüs gratiam adniiltamus ". aus igilur veatria devolis suppbcalionibus inclinali auclurilale vobiä, qua ruiigimur, indulgeinus, ut in allari civilaliü veslre in ««vWjt healu Marie Argenliiiensi, quod allare dicilur maue allare el ad coUaÜonem cmam dicitur pcrliii^re, auclürilatc lilleraruui nuslraruui vel delegalorum noslronim divioa oflilia üus|)endi vel ialerdici ue(|ueaul absque uiandalo uodlro speliali facieote pleoam
3i\ el expressam du iudullo bujusuiudi uieuliunem*. nuUi ergo omnino hominum liceal, baue paginam uoslre couceüsionis infriugere vel [ei| •• aiisu lemerario coo- Iraire. si ((ui» auleiit buc allemplare preäumpäeril, ludigiialiuuem omuipoteaÜs dai Ol l)ealüruu> Petri el i'auli aposloluruui cjua ae uoveril iDCursurum. dalum Ar- genline 7 idua noveiibris ponlificalus domini Ilonorii papc quarli anno secundo.
S OM Strußb. 8t. A. QO or. m6. c. «if. pmtd. Lmk$ mim am Btif . X. A»f 4it
der, WM M »ekeM, mm «feirhtr UituJ tcir im Trrt LimyrntUtf gfmkriiitmi KcraMri det[ar| inagistro Yring<'
Otdrmekt au» dtm Briefbnch A lol j" lOui. uci tfcitcicr tu« ardt. p. 171 tu
■) Uitr WM Utk k*% mtdtr» W»rlt» 4. B. Ultaranui Aal U ^u Annhm t< '
10 > DioMlb« Imhil0mu umrd» im Stait mAon UÜ JaU 3t mm O
Vtryl VB I, 378 mr 365.
70 1287
114- Der päbstliche Legal Johannes fordert die Stadt Straßburg au[\ ton den Gewaltthätigkeiten gegen die Dominikaner daselbst abzustehen und ihnen binnen drei Tagen nach Empfang der Aufforderung ausreichende Genug thmng zu geben, widri- genfalls er sie mit dem Interdict belegen werde. ^87 Mai 14 Metz.
Johannes miseratioue divina Tusculauus episcopus aposlolice sedis legatus nobi- s libus viris . . magislro consulibus el universitati civitatis Argentinensis salutem in domino. nosiro nuper auditui horribilis et piis deleslanda mentibus de vobis est oblata querela, quam referenles horrescimus, el non immerilo, qui partium Alamannie curam gerimus fidelium animarum, si conqueslio verilalis fulciatur suffragio, in nostris precordiis perlurbamur, cernentes proch dolor inimicura humani generis sie i« in discordie cultura proficere, ut fideles provocet tarn dire tam aspere contra fidei professores. siquidem eadem querela continebal, quod vos, qui semper inier alios partium istarum fideles erga deum el ecclesiam Christi sanguine dedicatam operum laudabilium exhibitione in puritate fidei claruistis, ad tantam prorupistis furoris audaciam, quod viros sancte religionis priorem et conventum Argentinenses predi- is catorum ordinis, quem ordinem universalis ecclesia, cujus in partibus istis vices gerimus, prosequilur affectibus intimis pro eo, quod inier cetferas sacras religiones deo el apostolice sedi devotas claret devotione conspicua, viros producens beate vite cultores catholice fidei et ipsius assiduos professores, eorundem sedis et ordinis reverenlia prelermissa , immaniter pertractantes, violenter domos ipsorum fratrum m cum securibus et horrendis clamoribus invasistis frangendo ipsius domus oslia aliasque fralribus ipsis mulliplices injurias irrogando et. quod est immanius, ipsos, ut dicitur, undique reclusistis, ne ad ipsos paleat fidelibus accessus et eis omnino prohibeatur egressus, ea sola occasione, quod ipsi prior et fralres noluerunt, prout nee debuerunt nee debent a nobis in virtute sancte obedieutie et sub pena excom- »s municationis dislricte prohibiti, vobis promittere, ut de oranibus donalis vel legatis eisdem fratribus coram vobis agerent el responderenl in jure et sine parenlum consensu novicium nullum reciperenl, domos eliam quoquomodo eis Iraditas ven- derent quodque nullius lestamentum ordinandum reciperenl sine consensu propin- quorum quatuor morientis'. attendat itaque vestra fidelitas, si debuit ex hoc lanta 3o laxari sevicia, ut sie veslre fidei claritas excandesscerel in fidei professores. hoc igitur omnino grave gerentes et preterire silentio nequeuntes, universitatem vestram mouemus rogamus et ortamur, vobis qua fungimur auctoritate precipientes expresse, quatenus a detentione fratrum, a molesliis el gravaminibus hujusmodi absque mora cessanles omnino super premissis infra trium dierum spacium sufficientem emendam sä predictis fratribus faciatis. quod triduum a die, quo per venerabilem patrem Argen- tinensem episcopum vel per alium seu alios, quem vel quos ad hoc duxeril depu-
' Vergl. über diese Vorgänge wie über den Verlauf des Streites die kurzen Notizen in den Annales Colmar. rnaj. (Mon. Germ. SS. XVII, 314, 315), in den Notae histor. Argent. (Böhmer Fontes rer. germ. III, 117) und bei Königshof en (D. St. Chron. IX, 73i). Eine Darstellung des Processes nach 40 archivalischem Materied gibt Ch. Schmidt i. Butt, de la societe p. l. conserv. des monum. hist. d'Alsace IX, 3, 178—193.
1287 n
liindos, ad pn'inissii fiiriciKlii luenliM it-qni.sili, voiiiiiiiiM coiDput'in. 'i. ; ::i, . < -iniin iiiundiiliiiii iin^lcxerilis udiinplcro, exliiuc tit cxiiiinc vos l-I civilal- m vc-siram ecclc »ioslico siipp^JinmuM iiilordictu danlcs eidem c|)ii(co{)o \)cr nuailras lilleras in duimUIü. iil ipsi! cxliin«; nustrnni 8eiit<>nti»in publicct vel per aliiim seil alios fiictal publicari et > eoniloMi nli omnilitis districliu.H ubservari, volcnlcs nichilorninus. al idem epiaoopas in poslcrilalem eoriim, qui in pmmissi.s injiiriis priiicipales rii>-'--"' •^nt dedentnt consiliiiin uiixiliiitn vel rnaniresliim f'avorem. ii.squt* in lorciam g< •-m MOteo«
tiam pcrpclnc privalionis el exclusionin n dignilalibns r-l bcnciiciis ccclesiasliris stctit cqiK! sie jnstc noätru auctorilale promnlgel, si, ul prediclum esl, mandalis nostri» III inciliedientcs cxstiterilis vol nibclies, ut et voa cl alii pcna docente discalis • lanlit cxc-ossilins in puslcrum abstinere. dnluni Melis 2 idus maji, per ohilitm rdids rccurdatiünis domini Ilonorii pape qunrti ' aposlolica sede vacanle.
.S' aua Straßt). Sl. A. Vorcl Dreizehn, üew. Ind. 71 nr II «üImi. mb. e. 3 «y. pmi.
auigentelU von Maniiiartl ns decanns rt Johanne» dr Rrenberg ccllermrina. arcbkliarow ArRcntinen»«», J3S7 Jui« n '—■■ '■ v^. Modeati at Craaeanlia).
115. JJer päbstitche Legal Johannes ijrhl dem Biickof ton Straßburg den Amf- trug, die tS'ltidt Straßburg zu ermahnen, sie nuige ton den Qetcaltthitigkeiten gegen die Dmninikaner'^ abstehen und dieselben entschädigen, im Falle der Sänmniß »her gegen dieselbe das Interdicl ausiusprechen. ISS? Mai 14 Metz.
M Johannes miseralionc divina Tuscnlanus cpiscopus aposlolice sedis legalus vene- rabili in Christo palri.. doi gratia episcopo Argcntinensi sahitem in domioo. nottro Muper andilui \weiter wie in nr. 114 bis qualuor moricnlis mutatit muUndUi[. ullendal vcstra palcrnitas, si debuil ex hoc tanla laxari scvicia. ul Gdeles sie excandesccrcnl in (idei professores. hoc igilur gercnlcs omnino gravc el prelerire
<& silcnlio nequeuntca, palemitatetn vestrani muncmus rogamus el hortamur altente, vübis qua fungimur, sub pcua suspensionis, quam in vos in hiis scriptis ferimus, si nostrum ninndaliun ncglcxcritis adimplere, auctoritati* dislriclc mandanlcs, qua- liMuis consules el universilalem civium Argenlinensium per vos vel alios. quo« duxcrilis deputandos, quos cxnunc noslros facimus cotnmissarios el nuncios speciales,
;i„ Vübis eosdem ad hoc exequenduni |)olestate compellendi per censuram ecclesissticam Iribula, inoncoli.s el inducalis oUcnle, nt ab hnjusmodi delenlione, molesÜis el injuriis ac gravaminibiis diolorum (ralruin absquc niore dispendio cessenl quodque super premissis infrn Iriduiun a tempore veslrc mouilionis faclc eisdem fralribus suflicienlem prestenl emendani. ulioqtiin in diclos cives el ipsam rivitalem, quos
aa et (junni volumus exlnnc ul exnunc ecclesiaslico inlordiclo subjacere. si noslnim inandalnni neglexerint adimplere, sentenlinm inlenlirti jior nos lalam pi;»' ■■-'■< el faciulis eundeni ab umiiibus «listricliu.s ubservari. |ienani nichilununus pr: > el
exclusionis a bcneßciis el dignilalibus ecelesiaslicis in eos, qui ab eis, qui prioci-
' i\iin« Unnoriu» IV »tarh UHT Apnl 3.
72 1287
pales in eisdem injuriis fuerunt et eis dederunl consilium el auxilium vel manileslum favorem, usque in terliam generalionem descenderint, nostra auctoritale tarn juste quam equanimiter promulganles, ut et ipsi et alii pena docenle discanl a lanlis excessibus abstinere, si, ut predictum est, infra triduum a veslra monitione compu- tandum predictis fralribus non salisfecerinl competenler. datum Melis 2 idus '•> maji, per obitum felicis recordalionis domini Honorii pape quarti aposlolica sede vacanle.
S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. lad. 71 nv. 8 vidim. vih. c. 3 sig. pend., qum-um 1 delaps. ausgestellt voii M.irquardus decanns et Johannes de Erenberg, »rrhidiaconi Argentinenses, 12S7 Juni 13. Auf der Bückseite der Vermerk : tenor processus legati lo directi domino episcopo Argentinensi tcdd voti gleichzeitiger Hand, die auch die Dor- sualnotiz von nr. 117 schrieb.
116. Der päbstliche Legat Johannes theilt den Slraßhnrgef BominikaTiem die von ihn in ihrer Klagesache gegen die Stadt getroffenen Maßregeln mit und ver- bietet ihnen unter Strafe des Banns, auf die Forderungen der Bürgerschaft 15 irgendme einzugehn. 1287 Mai 14 Metz.
Johannes miseratione divina Tusculanus episcopus apostolice sedis legatus reli- giosis viris . . priori el conventui fratrum ordinis predicatorum in Argentina salulem in domino. nostro uuper auditui [weiter wie in nr. 114 bis qualuor morientis mutatis mutandis]. hoc igitur omnino grave gerentes el preterire silentio nequeunles au universitati et consulibus noslris damus litleris in mandalis ', ul ab hujusmodi cessent molestiis et de injuriis vobis illalis per eos sufficienlem preslent emendam, dantes nichilominus venerabili patri . . Argentinensi episcopo per nostras lilteras in mandatis*, ut ipsos ad hoc per se vel per alios per sententiam interdicti et alias ipsorum teme- ritati congrnenles compellal, videlicet ut posteritatem eorura, qui in predictis injuriis 25 principales fuerunt aut dederunt consilium, auxilium vel manifestum favorem, usque in lerciam generalionem a beneficiis et dignitatibus ecclesiaslicis nostra auctoritale sicut severe sie juste perpetuo removeal et excludat. volumus autem et vobis in virtute sancte obedientie ac sub pena excommunicalionis, quam in singulos veslrum ferimus in hiis scriplis, qui mandatum noslrum neglexerint adimplere, districte pre- 30 cipiendo mandamus, qualinus condiciones el pacta premissa, propler que vos laliler conclusernnt, nuUatenus admiltalis, c»im ea non solum sint contra veslra privilegia sei etiam contra communem ecclesiasticam liberlalem. datum Melis 2 idus maji, per obitum felicis recordalionis domini Honorii pape quarti aposlolica sede vacanle. 35
T aus Straßb. Thom. A. Dorainic. lad. 4 or. mb. c. sig. pend.
1 Vergl. nr. 114. * Vergl. nr. 115.
1287 73
117. Bischof Konrad ton Straßburg ermaAnt gemäß dem ihn ton päbitliekeH LcgaUii ertheillen Auftrag die Stadt Stradl/urg, ton den OeiealUk'/' . ijn
dii- Dominikaner abiuxtthn und denselben eine ausreichende Oenugc , .., ae-
wäkren, widrigenfalls er über sie das Interdiei verhängen werde. li*H7 3fti 94
I' No8 Conraduä dci gralin episcopua Argenlinensis. excculor .. (lotnino Juhanne Tusculano cpiscopo apostolicc sedis legatü dcpul^ rurmain nobis trndilam a vencrabili patrc domino Johanne Tuscuisno e\» licc
sedis legatü anlediclo' inoneiniis cunsules ««l univrrsitatem civilatifi Ar. ii»,
(|UiilenuH 0 vcneraWlitim vironiin . . priohs ••! fralrum pri ' • • ' ,([,
'" Argenlinensis delenliüiio, molestiis et injuriis nc grav.i . iiuiu
aiisque mure dispendio cessenl, quüdque »\i\iaT premissis infra Iriduum a prcsenli die noslre monilionis nunc factc cisdem fralribua sufBcienlcm preslcnt cmendam. alicxpiin nos in diclus cives et ipsani civiinlem, quam prenuminalus dominus legatus extunc ul exnunc vull ecdesiuslico inlerdiclu subjaccre, si nuslrum immo predicli domiui
>» legali mundalum ncglcxcrinl adimplere, sentenliam interdicli per eundem dominum legaluin Intern publicaunis el precipimus auclorilate nobis in hoc parte commissa enndeni nb omnibus ilisliiclius obscrvari, ponnm nicbilominus privalionis et cxclusi- onis n beneliciis el dignilnlibus ecclesiaslicis in eos, qiii ab eis "■' ■ --- palcs in eisdem injuriis fuerunt et eis dcdcrunt consilium cl auxilium vel i: i ivorem.
'> usquc in lercinm generacionem dcsccnderinl, auclorilate sepefati domini legali tarn juste quam cqnnnimiler promulgnntes, ut el ipsi el alii pcna docente discanl a tantis oxcessibus abslinere, si. ul prcdictum est, infra Iriduum a noslra moniliuno compu- landuni iion salisfccorint roinpclnitor. actum 0 Knlrndns innii nnm. dcitniiu \'^9C:
atcllt Ton Mnrquardus tlerann« et Johanne« de Eruiberg i
Ai'i^entiiipiiiies. 1387 Juni 13. mit dem Büdcvermerk wM 90n flei ,iUo
facta pvr dumiuam opiscopam ArgutineaMm contra citm.
IIR. IfhcAof Heinrich von Jiegenshurg, tom pähstlichen Stuhl gesetzter Krr- treter der Dominikaner in Deutschland, gibt dem Dekan und dem SeholastHus tom '•> St. Thomas den Auftrag. 3feister und Ratk der Stadt Slraßbttrg ton diesem und mm vergangenen Jahre aufzufordern, daß sie den Dominikanern für die ihnen zugefügten Unbilden genügende Entschädigung gevräkrrn, mdrigenfalls eis einsein in den Dann :u thun. t'^Hl Mai 'M Regensburg.
Heinricus dei gratia Ralisponensis ccclesie episcopus. conservalor privilegiorum
ai. fralrum ordinis predicalorum per Tbeotuniam el judex contra gravamina el injurias
ipsorum a sedc apslolicn oonslitulus, viris discrelis . dtvano el soolastico eorlesie
snncti Tbome in Argontiua sululcm in domino sempilornani. r ......ij guQ^ nobis
lamenlnbililiT prior cl convenlus ordinis predicalorum civitatis \ usia. quod
' Vcrgi. nr lt:> Sir It. tO
74 1287
magislri civium et consules tarn presenlis anni quam prelerili civitatis prefate, quo- rum nomina sunt infrascripta, contra ipsos paüperes et inermes lumultu et manu hostili temere insurrexerunt ac portas domus sue et officinarum hostia securibus invaserunt, [interna]» quoque ferociter lacerantes sie furoris sui inpudica veliementia lerruerunt, quod vitam suam perdidisse omnes pariter putaverunt, nee liiis contenli s omnes portas fraclas et apertas sie tabulis ligneis et fortibus obstruxerunt, quod ipsis egredi non valenlibus ita quod domus eorum in carcerem est redacta. quare cum nos hujusmodi injurias et molestias tarn enormes necnon lamentabiles non debeamus clausis oculis et surda aure perlransire, auctoritate apostolica premissa precipiendo raandamus sub pena suspcnsionis late sententie, quam ferimus per lo presentes, sex dierum admonilione premissa, si non feceritis, quod mandamus, qualinus, si predicte injurie seu molestie in civilate Argentinensi sunt notorie ac manifeste, monealis magistros civium necnon consules civitatis memorate infrascriptos, quod infra decem dies priori et fralribus antefatis de injuriis et molestiis illatis emendam prestent condignam et sufficienter satisfaciant, prout tenentur, alioquin a ipsos in singulis ecclesiis civitatis vestre antedicte auctoritate nostra iramo pocius apostolica excommunicatos publice nunlietis, quia propter premissas injurias et mo- lestias canonem late sententie incurrerunt. nomina autem civium et consulum islius anni sunt hec : Nycolaus dictus Zorn, Burchardus Reinböldelin, Erbo diclus Stu- binwek, Rulin dictus Ripili, Cunzo dictus Br6ger et filius ejusdem, Erbo de Schil- 2u tinchein, Waldener sie dictus, Philer, Hugo dictus Ripili, Türant dictus, Reinboldus frater Cünradi dictus Süze, Johannes junior dictus Zolner, Cüno de Kagenekke, Johannes de Kagenekke patruus ejus, preleriti autem anni magistri et consules sunt Nycolaus dictus Wizegeiz, Symon dictus Heizel, Hartmannus diclus de Schillinchein, Johannes de Eggevorsheim, Nycolaus Zorn senior, Johannes de Blumenawe senior, 25 Suner dictus, Gozzo diclus Bonamie, Nycolaus de Kagenekk senior, Reiniboldeli sie dictus, Tanris dictus, Schilt dictus, Reinboldus Slubinwek, Tüminheim diclus, Petrus dictus Neschart, Otto filius Ripiliui senior ' et omnes consentienles et coo- perantes. datum in Rat[ispona] anno domini 1287 in vigilia pentecostcs. reddite litteras cum appensione sigillorura vestrorum in lestimonium execulionis per vos 30 facle et, si ambo Interesse nequiveritis, aller ex vobis nichilominus exequatur.
T aus Straßb. Timm. A. Dominic. lad. 4 or. mb. c. sig. pend.
119. Johannes, Prociirator der Stadt Straßburg, legi gegen das vom päbst- lichen Legaten in ihrer Streitsache mit den JDominihaneru gefällte uiid vom Bischof von Straßhirg veröffentlichte Urtheil vor letztem Verwahrung ein und appellirt 8& an den päbstlichen Stuhl. 1287 Mai <^5.
Coram vobis venerabili palre et domino episcopo Argentinensi excipiendo pro- posui et propono ego Johannes procurator honorabilium virorum magislri consulum
a) T interram unverständlich.
Ueber diese zum Theil entsteüten Namen von Straßburger Batlimnitgliedern vergl. ÜB. III, 417. 40
1287 TS
cl uuiversitali.s civitatis yVrgcnlinenftis [irocuralurio nomine eoruiidein el pro tp«M. (|iiod veiiürnl)ili.s palcr dominus Johannes cpiscopus Tu ' ' apostoÜce *
IfgHlus ijisis nuper per siiiis litlcrus intimnvit ' 8uo ...: Lin, iit ejiM
vcrhis nlar, el piis delcstandoin nicntibus de prcfalis tnagislro consulibu« cl uoi-
!• v(>rsilalo obhilam quorelam, sc de ipsa pcrltirbari pretcndens, «i conquestio Teritalts
Nuirrngio fiilciretur, inlcr alia fontinenlem, qiiu<l prcfali > ' consules et uoivcr-
silos civitiilis Argcnlinensis prcdiclo ad lunlam prorupn >ris audaettm, qiiod
viros rüligiosos.. priorem et conventum Argcntinenses prcdii-alorum ordinis, apostolice sedis cl dicli ordiui» revcrcnlia pretcrmissa, innianiter |)crlraclaal«8 violenl«r domo»
III ipsonim rrntnim cum sccuribiis et horrcndis clamoribus invaseriDt, frangendo ipsitui duinii.s ostiii aliasqu<> fralribus ipsi.s mullipliccs injurias irrogando et ipso« undique^ rociudcndo, ne ad ipsos fidelibus iiccessus j^iteal et eis omnino prohibeatur egreaaiui, ea sola uccasione, quod ipsi.. prior cl fralrcs noluerunl prcralis magislro coDsalibus et univcrsilali '' promillcre, ut ** de umnibus donalis vel ' legalis eiadem fralribus
IS coram prcfalis ' niiif^islro ronsiilibus el nnivtrsilat»- agerenl et respo^ ' ' in jore fl sin«' parcnlum coiist-nsii novicium nuUum rccipcrenl, domos ctiain , . ,.i!j modo eis traditas vcnderent, quodque nullius leslamentum ordinandum rccipercnt sine conscnsu propinquorum qualuor morienlis. et licet idcm dominus aposlolicc sedis legalus in principio earuiidem suaniiii litterarum sc perturbari sub i •• scrip-
jo siTit. si conquestio, ul prediclum est, veritalis sufTragio fulcialur. qi. .111 alias
subinlclligi dcbet, si nullatonus hoc scripsissct, ideni tarnen dominus l.^.ilu-. sc hoc grave gercre preleudens et preterire silenlio sc ncquire, predictis magislro consu- libus el iiniversilati civitatis Argentincnsis predicte in cisdcm suis lilteris absolute preccpit cxprease, quatcnus a delentione frntrum, a molestiis et gravaminibus huju»-
M mudi iibsque inora cossanlcs omnino super premissis infra trium dicrum sjtacium snnicicnlcm emcndam predictis fralribus facianl. quod triduum a die, quo per vos dominum opiscopum Argenlincnsem vel per alium seu alios, quem vcl quos ad hoc duxorilis (Icputnndos, ad premissa facienda predicli magisler consulcs cl univcrsilas fuorint r(<qui^sili, voluit conpulari. alioquin, si predicli domiui legali mandalnm
jo neglexerinl adimplere, idem dominus legatus, quamvis res aliler * sc habeat, quam in prcdicti domini legati lillcris continelur, et quamvis dicla conquestio veritalis sufTragio non juvelur, predictis magislro consulibus et universitalc non vocalis, non cilatis, non audilis, non confessis, in aliquo non monitis, legittimc non convicti», niillü instante aclore, defensionihus quoquc ipsorum exceptionibus et juribus non
r, aiulitis. cum contra hec prefatis magislro consulibus cl universitali predicte et subsoripto el alie excepliones el defensiones '■ legillime comp<'lant, proul ipsi et cgo ipsorum nomine nos oflorimus prubaluros et ad probandum cum instantia pelimus nos ' fulinilli. rntisa noii concniln et juris ordinc rri'tcrmisso, rxinnf ipsos m.^cislnim
,„ t) 8 t H T prcdicti« g) S ( «I f m lUlcr. h T drl
p«Umus.
> Vergl. Hr. Ii4.
76 1287
consulcs et uaiversilalein el civilalem ipsorum ecclcsiaslico supposuil inlcrdiclo, dans vobis domino Argeulinensi episcopo per suas lilleras in mandalis', ut vos exlunc suam senlenciam publicelis vel per alium facialis seu alios publicari el eandetn ab Omnibus dislriclius observari, volens nichilominus idem dominus legatus, ut vos in posleritalem " eorum, qui in premissis injuriis principales fuerunt aut dederunl s consilium auxilium vel manifestum favorem, usque in terciam generalionem sen- lenliam perpetue privalionis el exclusionis a dignilatibus et beneflciis ecclesiasticis sicut equc sie juste sua auctorilate promulgetis, si, ul prediclum est, mandalis suis inobedientes exliterint vel rebelles. quia vero in lege scriptum est, jus reddentem nequc statim excaudescere adversus eos, quos malos putal, neque precibus lo calamilosorum illacrimari oporlere, sed causa congnita prius verilalem inquirere debere, quam Iranseat ad vindictam, ul probatur ff. de of. presidis 1. ^ observandum cum multis similibus, cumque scriptum sit in jure, quod, quamvis non congnitio sed sola executio demaudelur, de veritate tarnen precum inquiri oportet, ut, si frans intervcniat, de omni negocio congnoscatur, ut probatur C. si contra jus vel ulili- 15 talem publicam vel per mendacium fueril aliquid poslulatum vel inpclratum *> ', etsi non cougnilio, que lex canonizala est et posita XXV q. II, el si non congnitio el re vera fraus in "^ falsa narratione dictarum litterarum domini legati intervenerit, cum, ul prediclum est, dicta conquestio veritatis suffragio non juvetur, que premissa omnia vel aliqua ex eis sufficienlia el necessaria probarc coram vobis et alibi, ubi m necesse fueril, et ostendere sum paratus el me obluli et offero probaturum et ad probandum peto et pelii me admitti, cum eliam jure caveatur, quod si sentenlia etiam per dominum papam prolata precipialur per aliquem executioni '' mandari, si fraus intervenerit id est inlervenisse allegetur, non est facultas execulori de loto negolio congnoscendi, sed deferri quesliones, que incidunl, ad sedem aposlolicam m oportet et est Interim per executorem supersedendum, ut probatur expresse extra de sen. et re. jud. c '., de cetero probatur etiam hoc idem exprcssissime fl". de judiciis 1. si pretor § Marcellus*, probatur hoc idem ff. de re jud. 1. a divo pio § si super rebus", et extra de crimine fal. c. super eo', et de of. deleg. c. si quando*, el C. si ex falsis inslrumentis 1.* judicati el multis aliis juribus, idcirco 30 ego Johannes prediclus procuratorio nomine magistri consulum et universilatis pre- dicte et pro ipsis pelii el peto a vobis venerabili patre domino * Argeulinensi
a) S 1 posteritate. b) S 1 add. 1. c) T ct. d) T executorem. e) S I om. domino.
1 Vergl. nr. 115.
^ L. 19 § 1 D. de off. praes. (1, 18).
3 C. 4 C. »i contra jus (1, 22).
* C. 5 X. de sent. et re jud. (2, 27).
ä L. 75 D. de jud. (5, 1).
^ L, 15 D. de re jud. (42, 1). Der im Text bezeichnete Paragraph ist nicht zu finden.
1 C. 2 X. de crim. falsi (5, 20).
» C. 8 X. de off. jud. del. (1, 29).
^ C. 4 C. si ex falsis instr. (7, 58).
1287 77
(■piNco|)o liiimililcr et devulc, qiialetiiiH in (li<rlo negocio vel priiut congncwcatis, n v(-ril(is in imnlicla narnilione »uiiüisUil, (|uuni mi ixcciitiunctn (iirti ne).- 'odalis,
vel .sflllini predictuin nt-gocium, cum nundum diNciiH-sum sil, Huiterion <<>-><.>. icndam (ifrcriiti.s et incdiu tempore in cudem HU|MTHeder(.- vüliliü, cum liuc de jure faoere (I(3l)cali8 per jura prcallogalo, prout superiiis est ostensum, roaxime cum de prediclo nt'gociu purlibu.s presuntihus vel per conlumatiam ahiM^ntibus de causa congnitom lum .sit üb aliquu, et miixime cum dicta senteulia, prefatis roagislro conaulibiu et univiirsilatc nun vocalLs, non cituli^i, nun auditis, non coDfcssis. in aliquo noo monitis, legitlime non convictis, defensionibus quoque ipsoruin ocplionibos
prescriptis et aliis ipsis conpelentibus et aliis* juribus non auditis, causa noo (^ongnila et contra juris (,>rdinem sit prolala et juri.s ordine pretermisso, et sie dicta scnteiiliii ])rcfali dumini It-gati nulla sit per conscquens ipso jure, peto etiam et pclii michi nomine predictorum magistri consulum et univereitalis odi a vobis cupiam mandnti prodicti domini leguti vobis al) codem directi super negocio antedicto,
I , et lerminum cunpelentt^m assignari per vüs ad deliberandum super eodem mandato, teslimunium super hiis dominorum prcscnlium invocandu. et quia vos premissa vel aliqnod ux eis sufliciens vel aliqua (;t prubationcm super eis vel aliquo ipaoram et petilioncm mcam admittere dcnegastis, et ad moniiioneni prediclara et publicalionem inlcrdicti ac proinulgationem pene privalionis et exclusionis supradicte, fines et ' niodum mandati prcdicti excedcndo et forma ipsius non servata, sine causc^congni- tiuuc, copia ipsius mandoti michi non facta et juris ordine pretermisso processislis die etiam in favorem dei feriala videlicet dominica pcntccostes, ideo ego Johannes m« m prediclus sentiens prcdictos magislrum cunsules et universitalcm et me nomine ipsorum gravatos indebile a vobis domino episcopo supradiclo, nomine ipsonim el , pro ipsis Omnibus et singulis, item nomine *" parrocbialium ecdesiarum ' et cleri- corum ipsarum, plcbanorum et viceplebanorum earundem'^, cappellanim et cappella- norum et gencralitcr clericorum omnium el singulorum civitatis Argentinensis tarn infra civitateni eandem ({uam in siiburbiis ipsius extra muros ejusdem civitatis consislentium et michi et prefatis magistro consulibus el unirersitati predictis adhererc et in hone appellationem consentirc et ea lueri volentium nomine el pn> ipsis, el a senteutia liujus prefati dumini legati jam prolala sub forma prcscripta occasione luijusmodi, item ue sentenlie interdicti excommunicalionis aut suspen- sionis. si que per prcfatum domintim legalum vel alium quempiam in prefalos magislrum cunsules et univcrsitatoui vel civilatem Argentinensem aut personaa*
:> ecclesius plebauos viceplebanos cappellas capi)cllanoa et clericos antediclos aut ^ singulos de civilale vel uuiversitate predicta occasione hujusmodi profercnlur, ipsoa ligent vel ligare possint, sodom apostolicam in hiis scriptis appello vel ad euro, ad quem de jure est appellandum, et apostolos sepe et sepius cum instantia peto, prefalos magislrum cunsules universitalcm et civitateui Argcnlinensem prediclam el
1 singulos de univcrsitale vel civitate predicta, ecclesias ' plebauos viceplebanos cap- pellas et cuppellanos et geueraliter omnes el singulos clericos antcdictos civitatis
•) 5 ( «( r. «M, alü«. b) r «4W. MÜMdnti* oMTahMliaB «l. c) 8 «M T tdi. d) iS ( «aruiii A S » 4l T mU. canoniro«. H S < « f aJJ. raaoucoa.
78 1287
Argenlinensis ejusdem iiecnon pcrsonas et res ipsorum proleclioni sedis aposlolice supponendo. uos.. preposilus decanus cantor scolaslicus et capilulum sancti Tlionie nosque decanus scolaslicus portarius ccllerarius et capilulum sancli Petri eccle- siarum Argenlinensiuin premissa omnia proponi et peti et appellalionem predictam in modum prescriptum in scriplis legi recitari et inlcrponi audivimus per Johannem * generum Erlini, procuralorem predictum habentem ad hoc procuralorium sufTiciens et mandalum a magistro consulibus et universitate predicta, coram dotnino nostro cpiscopo Argentinensi" predicto inmediale post mouitionem publicalioncm et fulmi- nationem supradiclam factam a domino Argentinensi episcopo supradicto. et in evidenliam et teslimonium prcmissorum sigilla ecclesiarum nostrarum una cum i« sigillo civitatis Argentinensis presentibus sunt appensa. actum dominica pentecosles anno domini 1287.
S aus Straßb. St. A. Vord. Dreizehn. Gew. lad. 71 or. mb. c. 3 sig. pend., quorum 3 Mapsa. S 1 coli. ibid. or. tnb. c. 3 sig. pend., quorum 1 delaps. mit dem wohl gleichzeitigen Rück-
vermerk : appellatio prima coram doraino episcopo Argentinensi interposita. ih
T coli aus Straßb. Thom. A. Dominic. lad. 4 or. nib. c. 3 sig. pend. delapsis. Erwähnt mit kurzem Auszug bei Schöpflin Als. dipl. II, 38 not. u.
120. DurcA den Ralh der Stadt Zürich veranlaßte Abschrift eines Rund- schreibens der Stadt Straßburg über die Entstehung ihres Streits mit den Domini- kanern. 1287 Mai 26. m
Allen, die disen brief sehent aide höreut lesen, künden wir der rät von Zürich, der namen hie nach geschriben sinl, daz wir der burger brief von Strazburg sahen ganzen unvelschen und in allen weg unverwectseileten und mit ir offen ingesigil besigilten, als hie nach geschriben stät. und daz wir und unsir nakomen uns har nach, ob ein semelich sachc uns anegienge, deste baz gerichten künin, so han 2s wir mit unsir burger gunst willeklih offenlich und alleklich disen brief abe heizen geschriben und mit unsir burger ingesigel offenlich besigill zi eime steten und ze eime ewigen Urkunde.
Dien erberren und dien wisen und dien bescheidenen deme rate und dien bur- gerren gemeinlich von Basil, von Cholmur, von Slelzstat, von Rinowe, von Rufach so und darnach allen dien stetten, da dirre brief geöget wirt, enbietent Niclauwes der junge Zorn der meister, der.. rat und die burger gemeinlich von Strazburg ir »willigen dienst mit ganzer früntschaft. ez beschehent manigü dink von rechten Sachen erberlich und redelich, du man in frömeden landen verkeret, wände man ir ursprunk nicht rechte vernomen hat. darumbe so bitten wir iwer bescheidenheil, 35 daz ir dur unsirn dienest dise rede vernement und iuch lazent leit sin, daz uns die hant beswert, dien wir dike wol han getan, ir herren. da waren die barvüzen und die bredier in ein gewonheit komen, daz si wollen erben uzzer dien klöslern in die weit, und swa ein riclier man oder ein richü vrowe an ir tode lagen, da
a) S I ArgentineHSi episcopo.
1287 TO
liofon si hin ninI iihf^rrnUtm den, dnz er in gab ollLs siu ^lU. also alle »in erJ)C'» inilerlHil und vcrderlnjl. die kamen dnnnc für > klagende von in, daz sie iulcrl>cl weren. der chlage kam mangi'i fär uns. sie ver- kfifenl Ach i(i eigen, daz si ahir im si wider Valien sollen nach des tode, der si A ilnnnc kfifle. des achteten wir, daz unsir mal kurzlich alle ir eigen were wordeo. <::) si fiiipliicngen (Vli in ir orden richer lülc kint, du undir achzehen jaren waren, ane ir fründe willen und wissende, das ccbt in daz gfil wurde, davon wir Ach dikke heswert wurden und uns raanigi'i klage von in värkam. do dis lange und lange gesK'inl und wir es nicht me gf^liden mftchtcn von der manigvallen klage der
10 hurgor, do gicngen wir zfi dien brcdicren und baten si, daz si sich also hielten, (1(1/ sülichü klage von unsirn burgern nicht me für uns k<^me. do sprachen si und gelobten uns, swaz bricven uns * die barvAzen harubir gcbin, daz es nicht mer geHchche, die wollen Ach si uns darubir gehen, wir kamen zu dien barvOzcn und leiten in dise rede vür. die antwürten alsus: ir herrcn. des uns da mAtent,
i:t daz wir iucli verloben suln, des suln wir von unsirs ordens regele zi rechte selbe nicht tCtn. wöre joch, daz ir uns nicmer darurobe gcbctint, so ist ez uns selben v(>rlx)tten, daz wir ez nicht tAn suln. do sprachen wir: ir herren. desselben machent uns ein brief, als er iuch dunko, daz er iu